Tác Động Của Nợ Xấu Đến Khả Năng Sinh Lời Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

1. Thông tin Luận văn thạc sĩ

• Tên Luận văn: Tác động của nợ xấu đến khả năng sinh lời của các Ngân hàng Thương mại Việt Nam
• Tác giả: Hoàng Thị Thanh Nhàn
• Số trang: 74
• Năm: 2017
• Nơi xuất bản: Trường Đại học Kinh tế TP. HCM
• Chuyên ngành học: Tài chính – Ngân hàng
• Từ khoá: Nợ xấu, Khả năng sinh lời, Ngân hàng Thương mại Việt Nam, ROA, ROE, Quản trị rủi ro tín dụng, Yếu tố vĩ mô.

2. Nội dung chính

Luận văn nghiên cứu về tác động của nợ xấu đến khả năng sinh lời của các Ngân hàng Thương mại (NHTM) Việt Nam, một vấn đề cấp thiết đối với sự ổn định và phát triển của hệ thống tài chính quốc gia. Nền kinh tế lành mạnh đòi hỏi một hệ thống tài chính hiệu quả, trong đó NHTM đóng vai trò trung tâm trong việc luân chuyển vốn. Tuy nhiên, rủi ro tín dụng, đặc biệt là nợ xấu, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng tạo lợi nhuận và sự tồn tại của các NHTM. Tại Việt Nam, nợ xấu không phải là vấn đề mới mẻ, mà đã tồn tại dai dẳng và có xu hướng gia tăng đáng kể từ năm 2011, dẫn đến sự ra đời của nhiều đề án tái cơ cấu và xử lý nợ xấu từ Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN). Luận văn đặt mục tiêu xác định các yếu tố tác động đến nợ xấu và đo lường mức độ ảnh hưởng của nợ xấu đến khả năng sinh lời của NHTM Việt Nam. Nợ xấu được định nghĩa là các khoản nợ quá hạn thanh toán gốc hoặc lãi trên 90 ngày, hoặc những khoản có dấu hiệu chắc chắn về khả năng không thu hồi được, theo cả chuẩn mực quốc tế và quy định của NHNN Việt Nam (thông tư 14/2014/TT-NHNN). Nợ xấu cao không chỉ làm giảm lợi nhuận mà còn tăng các chi phí liên quan như chi phí quản lý nợ, trích lập dự phòng rủi ro, và chi phí cơ hội, dẫn đến sụt giảm các chỉ số sinh lời quan trọng như ROA (tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản) và ROE (tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu). Các nguyên nhân dẫn đến nợ xấu được phân tích bao gồm các yếu tố nội tại ngân hàng (thẩm định kém, quản trị rủi ro lỏng lẻo, cạnh tranh tín dụng), yếu tố từ khách hàng vay (quản lý kém, gian lận) và yếu tố khách quan (môi trường pháp lý, khủng hoảng kinh tế, thiên tai).

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, tác giả đã sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng dựa trên mô hình hồi quy dữ liệu dạng bảng không cân bằng (Unbalanced Panel Data), áp dụng các mô hình hồi quy gộp (Pooled OLS), mô hình ảnh hưởng cố định (Fixed Effect Model – FEM) và mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên (Random Effect Model – REM). Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của 20 NHTM Việt Nam, báo cáo thường niên của NHNN và website VietStock.vn, trong giai đoạn từ năm 2007 đến 2016, với tổng cộng 199 quan sát. Luận văn xây dựng hai mô hình chính: Mô hình 1 nghiên cứu các yếu tố tác động đến tỷ lệ nợ xấu (NPL) với các biến độc lập bao gồm tốc độ tăng trưởng tín dụng (CrGr), quy mô ngân hàng (Size), tỷ lệ đòn bẩy tài chính (DE), tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLP), tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA), tăng trưởng GDP và tỷ lệ lạm phát (INF). Mô hình 2 nghiên cứu tác động của nợ xấu đến khả năng sinh lời của NHTM, sử dụng ROE và ROA làm biến phụ thuộc, cùng các biến độc lập như NPL, DE, Size, LLP, GDP và INF. Các giả thuyết về mối quan hệ giữa các biến được đưa ra dựa trên cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước. Chẳng hạn, LLP được kỳ vọng có mối quan hệ đồng chiều với NPL (vì trích lập dự phòng cao cho thấy rủi ro nợ xấu đã được nhận diện), GDP được kỳ vọng có mối quan hệ nghịch chiều với NPL (kinh tế tăng trưởng giúp giảm nợ xấu), và NPL được kỳ vọng có mối quan hệ nghịch chiều với ROE/ROA (nợ xấu cao làm giảm lợi nhuận).

Kết quả nghiên cứu cho thấy thực trạng nợ xấu tại Việt Nam có xu hướng gia tăng mạnh mẽ từ năm 2008 đến đỉnh điểm vào năm 2012 (4,08%), sau đó giảm dần nhưng vẫn còn tiềm ẩn nhiều thách thức do số liệu công bố chưa phản ánh đầy đủ thực tế. Đồng thời, khả năng sinh lời của các NHTM, thể hiện qua ROA và ROE, đã suy giảm đáng kể trong giai đoạn nợ xấu tăng cao (từ 14,56% ROE năm 2008 xuống 3,97% năm 2012), cho thấy mối tương quan nghịch chiều rõ rệt. Về kết quả hồi quy, đối với các yếu tố tác động đến NPL, luận văn tìm thấy LLP có tác động đồng chiều đáng kể đến NPL, khẳng định việc trích lập dự phòng cao thường đi đôi với dự báo về nợ xấu gia tăng. Ngược lại, tăng trưởng GDP và ROA có tác động nghịch chiều đáng kể đến NPL, điều này củng cố quan điểm rằng nền kinh tế phát triển tốt và khả năng sinh lời cao của ngân hàng giúp kiểm soát nợ xấu hiệu quả hơn. Các biến khác như CrGr, DE, Size và INF có dấu tác động không hoàn toàn phù hợp với kỳ vọng ban đầu hoặc chưa có ý nghĩa thống kê rõ ràng ở tất cả các mô hình. Đối với tác động của nợ xấu đến khả năng sinh lời, kết quả hồi quy xác nhận mối quan hệ nghịch chiều và có ý nghĩa thống kê cao giữa NPL và cả ROE, ROA. Điều này khẳng định luận điểm trung tâm của nghiên cứu: nợ xấu càng cao thì khả năng sinh lời của NHTM càng giảm sút. Các yếu tố vĩ mô như GDP có tác động đồng chiều đến ROE/ROA, trong khi lạm phát (INF) lại cho thấy mối quan hệ đồng chiều với khả năng sinh lời (ngược với kỳ vọng ban đầu, có thể do ngân hàng điều chỉnh lãi suất hoặc được hưởng lợi từ giá trị danh nghĩa trong môi trường lạm phát). Đòn bẩy tài chính (DE) có tác động đồng chiều với ROE nhưng nghịch chiều với ROA, phản ánh sự phức tạp trong mối quan hệ giữa cấu trúc vốn và hiệu quả hoạt động.

Từ những kết quả nghiên cứu này, luận văn đưa ra nhiều kiến nghị và giải pháp quan trọng nhằm hạn chế nợ xấu và nâng cao khả năng sinh lời cho các NHTM Việt Nam. Thứ nhất, các NHTM cần chủ động và quyết liệt trong việc xử lý nợ xấu, bao gồm phối hợp với khách hàng để tái cấu trúc nợ cho những trường hợp có khả năng phục hồi, kiên quyết xử lý tài sản đảm bảo đối với các khoản nợ không có thiện chí trả nợ, và tích cực bán nợ cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) hoặc các tổ chức mua bán nợ thương mại để làm sạch bảng cân đối kế toán. Thứ hai, việc tăng cường công tác quản trị nợ vay là tối quan trọng, bao gồm rà soát và chuẩn hóa công tác phân loại nợ theo thông lệ quốc tế, hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ với các tiêu chí định tính và định lượng chặt chẽ cho từng phân khúc khách hàng, và xây dựng đội ngũ nhân sự chuyên môn cao, độc lập giữa các khâu thẩm định, phê duyệt và giám sát tín dụng để tránh xung đột lợi ích. Thứ ba, nhằm nâng cao khả năng sinh lời, NHTM cần đa dạng hóa nguồn thu nhập bằng cách giảm sự phụ thuộc vào hoạt động tín dụng, phát triển các dịch vụ phi lãi như ngân hàng điện tử, thanh toán quốc tế, tư vấn tài chính, và cung cấp các gói sản phẩm dịch vụ trọn gói. Luận văn cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc Chính phủ kiểm soát tốt lạm phát và tạo môi trường kinh tế vĩ mô ổn định, góp phần cải thiện năng lực trả nợ của khách hàng và từ đó giảm tỷ lệ nợ xấu cho các NHTM. Mặc dù còn hạn chế về quy mô mẫu và phương pháp hồi quy đơn giản, nghiên cứu này đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm quan trọng về mối quan hệ giữa nợ xấu và khả năng sinh lời, góp phần định hướng cho công tác quản lý và điều hành ngành ngân hàng.