Tác Động Của Chuyển Động Tỷ Giá Lên Xuất Khẩu Của Các Doanh Nghiệp Phi Tài Chính Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam

1. Thông tin Luận văn thạc sĩ

• Tên Luận văn: Tác động của chuyển động tỷ giá lên xuất khẩu của các doanh nghiệp phi tài chính trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Để tham khảo thêm các đề tài luận văn liên quan, bạn có thể xem qua 30 đề tài luận văn tài chính doanh nghiệp.
• Tác giả: Nguyễn Thị Út
• Số trang: 105
• Năm: 2017
• Nơi xuất bản: TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành học: Tài chính – Ngân hàng
• Từ khoá: Tỷ giá hiệu lực thực (REER), biến động tỷ giá, xuất khẩu, doanh nghiệp phi tài chính, thị trường chứng khoán Việt Nam, đặc điểm doanh nghiệp, yếu tố vĩ mô, tăng giá, giảm giá.

2. Nội dung chính

Luận văn nghiên cứu tác động của chuyển động tỷ giá hối đoái lên hành vi xuất khẩu của các doanh nghiệp, một chủ đề mang ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Từ năm 2001 đến 2015, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đã tăng trưởng mạnh mẽ, đóng góp đáng kể vào GDP, phản ánh hiệu quả của các chính sách khuyến khích xuất khẩu, đặc biệt là chính sách tỷ giá. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa tỷ giá và xuất khẩu tại Việt Nam chủ yếu sử dụng dữ liệu tổng hợp ở cấp độ quốc gia hoặc ngành, tiềm ẩn các vấn đề về độ chệch, tính đồng thời và lỗi đo lường. Trong khi đó, các nghiên cứu cấp độ doanh nghiệp, chủ yếu được thực hiện ở các quốc gia phát triển, thường cho thấy những ảnh hưởng nhỏ của tỷ giá đến hành vi xuất khẩu. Luận văn này được thực hiện nhằm khắc phục hạn chế đó bằng cách sử dụng dữ liệu vi mô của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam từ năm 2006 đến 2015, lấy cảm hứng từ phương pháp nghiên cứu của Yin-Wong Cheung và Rajeswari Sengupta (2013) về Ấn Độ. Mục tiêu chính là kiểm định ảnh hưởng của tỷ giá hiệu lực thực (REER) lên hành vi xuất khẩu, đồng thời xem xét vai trò của các đặc điểm doanh nghiệp (quy mô, hiệu quả sử dụng vốn, khả năng thế chấp, vay mượn ngoại tệ) và các yếu tố vĩ mô (lương danh nghĩa, xuất khẩu thế giới/GDP thế giới, GDP bình quân đầu người). Những yếu tố này cũng ảnh hưởng đến hiệu quả quản trị tài chính trong doanh nghiệp. Qua đó, luận văn hướng tới việc cung cấp cái nhìn chi tiết hơn về cơ chế tác động của tỷ giá, từ đó đưa ra các kiến nghị chính sách phù hợp cho Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết về mối quan hệ giữa tỷ giá và xuất khẩu cho thấy hai khía cạnh chính: tác động của sự giảm/tăng giá đồng nội tệ và tác động của biến động tỷ giá. Theo điều kiện Marshall-Lerner, giảm giá nội tệ (phá giá) sẽ kích thích xuất khẩu và cải thiện cán cân thương mại nếu tổng hệ số co giãn giá của xuất khẩu và nhập khẩu lớn hơn 1. Tuy nhiên, hiệu ứng đường cong J chỉ ra rằng tác động tích cực này thường chỉ xuất hiện sau một khoảng thời gian nhất định. Đối với biến động tỷ giá, các lý thuyết truyền thống của Clark (1973) và Baron (1976b) cho rằng rủi ro tỷ giá cao sẽ làm giảm nguồn cung xuất khẩu do các nhà xuất khẩu e ngại rủi ro. Ngược lại, các nghiên cứu sau này của De Grauwe (1988), Gros (1987) và Franke (1991) đã nới lỏng các giả định truyền thống, cho rằng biến động tỷ giá không chỉ tiềm ẩn rủi ro mà còn tạo ra cơ hội lợi nhuận, hoặc các công cụ phòng ngừa rủi ro có thể hạn chế tác động tiêu cực. Về mặt phương pháp, luận văn sử dụng mô hình hồi quy tác động cố định (Fixed Effect Model – FEM) trên dữ liệu bảng, được xây dựng qua ba mô hình chính: mô hình cơ bản (chỉ gồm REER CHANGE, REER VOL và thu nhập nước ngoài), mô hình mở rộng với các đặc điểm doanh nghiệp, và mô hình tiếp tục mở rộng với các yếu tố vĩ mô. Dữ liệu thu thập từ 123 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết từ năm 2006-2015, với 929 quan sát, là cơ sở để kiểm định các giả thuyết này, đồng thời thực hiện các phân tích mở rộng về tính bất cân xứng, theo quy mô doanh nghiệp, theo lĩnh vực và theo thời kỳ khủng hoảng/hậu khủng hoảng kinh tế.

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm đã đưa ra nhiều phát hiện quan trọng. Thứ nhất, nhìn chung, sự tăng giá của tỷ giá hiệu lực thực (REER CHANGE) có tác động âm và có ý nghĩa thống kê đến tăng trưởng xuất khẩu của các doanh nghiệp Việt Nam, phù hợp với lý thuyết kinh tế chuẩn và nhiều nghiên cứu thực nghiệm quốc tế. Biến động tỷ giá (REER VOL) cũng có tác động âm nhưng không phải lúc nào cũng có ý nghĩa thống kê rõ rệt trong mô hình cơ bản. Thứ hai, các đặc điểm của doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng: quy mô doanh nghiệp (thể hiện qua log tổng tài sản) và hiệu quả sử dụng vốn (doanh thu/tổng tài sản) có tác động dương đáng kể lên xuất khẩu. Đáng chú ý, vay mượn bằng đồng ngoại tệ cũng có mối quan hệ dương với xuất khẩu, có thể do áp lực trả nợ ngoại tệ thúc đẩy doanh nghiệp tăng cường xuất khẩu để thu ngoại tệ. Các yếu tố vĩ mô (lương danh nghĩa, xuất khẩu thế giới/GDP thế giới, GDP bình quân đầu người) trong nghiên cứu này lại không cho thấy tác động có ý nghĩa thống kê lên xuất khẩu, một điểm khác biệt so với nhiều nghiên cứu khác.

Phân tích mở rộng đã làm rõ thêm các khía cạnh của mối quan hệ này. Về tính bất cân xứng, sự tăng giá (REER CHANGE > 0) có tác động âm và có ý nghĩa thống kê đến xuất khẩu, trong khi sự giảm giá không có tác động rõ ràng, cho thấy các doanh nghiệp nhạy cảm hơn với việc đồng nội tệ tăng giá. Tương tự, biến động tỷ giá có tác động âm khi đồng nội tệ tăng giá nhưng không có ý nghĩa khi giảm giá. Về quy mô, cả doanh nghiệp lớn và nhỏ đều chịu tác động âm từ sự thay đổi của tỷ giá, nhưng chỉ các doanh nghiệp nhỏ mới bị ảnh hưởng đáng kể bởi biến động tỷ giá, ngụ ý rằng doanh nghiệp nhỏ dễ bị tổn thương hơn. Khi phân tích theo lĩnh vực, các doanh nghiệp xuất khẩu dịch vụ nhạy cảm với chuyển động của tỷ giá hơn đáng kể so với các doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa. Cuối cùng, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng tác động của tỷ giá lên xuất khẩu thấp hơn trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế toàn cầu (2006-2011) so với giai đoạn hậu khủng hoảng (2012-2015). Những kết quả này cung cấp cơ sở quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách tại Việt Nam.

Từ những kết quả trên, luận văn đưa ra một số kiến nghị chính sách quan trọng. Đầu tiên, để khuyến khích xuất khẩu, Ngân hàng Nhà nước nên tập trung vào việc ổn định tỷ giá, hạn chế sự tăng giá quá mức và giảm thiểu biến động của đồng Việt Nam. Việc tỷ giá hiệu lực thực có tác động âm lên xuất khẩu cho thấy đây là một công cụ hữu hiệu để điều chỉnh hoạt động ngoại thương. Thứ hai, các chính sách tỷ giá cần được xem xét một cách toàn diện vì chúng có thể ảnh hưởng không đồng đều đến các nhóm doanh nghiệp khác nhau, như doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp xuất khẩu dịch vụ thường nhạy cảm hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tỷ trọng xuất khẩu của khối doanh nghiệp FDI đang ngày càng gia tăng so với doanh nghiệp nội địa. Thứ ba, luận văn nhấn mạnh rằng việc thúc đẩy xuất khẩu không nên chỉ dựa vào công cụ tỷ giá mà cần có sự kết hợp của nhiều chính sách khác. Cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng sản phẩm, và có các chính sách hỗ trợ ngành sản xuất để tăng cường năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam. Mặc dù đạt được những kết quả ý nghĩa, nghiên cứu vẫn còn một số hạn chế như dữ liệu thu thập còn hạn chế (123 doanh nghiệp, 929 quan sát) và thiếu các thông tin chi tiết về xuất khẩu hay vay mượn ngoại tệ. Việc các yếu tố vĩ mô không có ý nghĩa thống kê cũng là một hạn chế cần được xem xét. Do đó, các nghiên cứu trong tương lai cần mở rộng bộ dữ liệu, đi sâu vào các yếu tố vi mô của từng ngành hoặc thị trường cụ thể, và sử dụng các kỹ thuật định lượng tiên tiến hơn để có thể đưa ra các ngụ ý chính sách rõ ràng và toàn diện hơn.