Các Yếu Tố Tác Động Đến Khả Năng Thanh Khoản Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam

1. Thông tin Luận văn thạc sĩ

• Tên Luận văn: CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KHẢ NĂNG THANH KHOẢN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• Tác giả: TRẦN MINH TRUNG
• Số trang: 49
• Năm: 2017
• Nơi xuất bản: TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
• Chuyên ngành học: Tài chính – Ngân hàng
• Từ khoá: khả năng thanh khoản, ngân hàng thương mại cổ phần, Việt Nam, yếu tố tác động, lạm phát, tỷ suất sinh lợi, lãi suất biên, mô hình hồi quy, dữ liệu bảng.

2. Nội dung chính

Trong bối cảnh nền kinh tế mới nổi như Việt Nam, hệ thống ngân hàng đóng vai trò trụ cột trong việc cung cấp vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, do đó sự ổn định và phát triển của các Ngân hàng Thương mại Cổ phần (NHTMCP) có ý nghĩa sống còn đối với tăng trưởng kinh tế. Mục tiêu chính yếu của các ngân hàng là lợi nhuận, được tạo ra từ chênh lệch lãi suất huy động và cho vay. Tuy nhiên, việc theo đuổi lợi nhuận tối đa mà không kiểm soát chặt chẽ luồng tiền có thể đẩy NHTMCP vào nguy cơ mất khả năng thanh khoản, tức là không thể đáp ứng kịp thời các nghĩa vụ rút tiền của khách hàng hoặc giải ngân các khoản tín dụng đã cam kết. Điều này không chỉ gây tổn thất lớn cho chính ngân hàng do phải huy động vốn với chi phí cao, mà còn tiềm ẩn nguy cơ sụp đổ dây chuyền trong hệ thống tài chính, bởi sự liên kết cho vay lẫn nhau giữa các ngân hàng. Nhận thức rõ tầm quan trọng của vấn đề này, luận văn “Các yếu tố tác động đến khả năng thanh khoản của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam” đã được thực hiện với mục tiêu chính là xác định và định lượng mức độ tác động của các yếu tố đến khả năng thanh khoản của các NHTMCP Việt Nam. Nghiên cứu tập trung vào 25 NHTMCP lớn, đại diện cho phần lớn thị phần cho vay và dịch vụ ngân hàng tại Việt Nam, trong giai đoạn từ năm 2007 đến 2016, một giai đoạn có nhiều biến động đáng kể đối với ngành ngân hàng trong nước. Phạm vi nghiên cứu bao gồm cả các yếu tố đặc trưng của từng ngân hàng, các yếu tố vĩ mô và chính sách điều tiết của Chính phủ, nhằm đưa ra một cái nhìn toàn diện về vấn đề.

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, luận văn đã xây dựng một khung lý thuyết vững chắc, bắt đầu từ việc định nghĩa khả năng thanh khoản trong lĩnh vực ngân hàng là khả năng đáp ứng mọi nhu cầu vốn chính đáng với chi phí hợp lý. Khả năng thanh khoản cao mang lại nhiều lợi ích như năng lực tài chính mạnh, an toàn hơn trong mắt khách hàng, từ đó giảm chi phí huy động vốn; ngược lại, khả năng thanh khoản thấp gây ra nhiều khó khăn như rút tiền ồ ạt, khó vay vốn với lãi suất ưu đãi, làm tăng chi phí hoạt động và giảm lợi nhuận. Luận văn cũng phân tích chi tiết các nguồn cung và cầu thanh khoản, từ đó xác định trạng thái thanh khoản ròng của ngân hàng. Đặc biệt, nghiên cứu đã lựa chọn phương pháp tiếp cận chỉ số thanh khoản, sử dụng chỉ số LA1 (Tài sản thanh khoản / Tổng tài sản) để đo lường khả năng thanh khoản, đại diện cho khả năng đáp ứng các cú sốc thanh khoản tức thời. Các yếu tố tác động được nghiên cứu trong mô hình bao gồm cả yếu tố đặc trưng của NHTMCP (Quy mô ngân hàng – SIZE, Tỷ lệ nợ xấu – NPL, Khả năng sinh lợi – ROA, Tỷ lệ vốn chủ sở hữu – CAP, Lãi suất biên – IRM) và yếu tố ngoài ngân hàng (Tốc độ tăng trưởng GDP – GDPC, Lạm phát – IFLC). Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của 25 NHTMCP và website của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho các biến vĩ mô. Phương pháp nghiên cứu sử dụng kỹ thuật hồi quy dữ liệu bảng, bao gồm các mô hình FEM (Fixed Effects Model) và REM (Random Effects Model), cùng với kiểm định Hausman để lựa chọn mô hình phù hợp, và kiểm định Robust để khắc phục hiện tượng phương sai thay đổi, đảm bảo tính hiệu quả và đáng tin cậy của kết quả ước lượng.

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm, sau khi áp dụng phương pháp hồi quy dữ liệu bảng và kiểm định Robust để xử lý hiện tượng phương sai thay đổi, đã chỉ ra rằng có ba yếu tố có tác động đáng kể đến khả năng thanh khoản của các NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 2007-2016. Thứ nhất, yếu tố Lạm phát (IFLC) có tác động cùng chiều đến khả năng thanh khoản với hệ số 0.324 ở mức ý nghĩa 5%, nghĩa là khi lạm phát tăng 1%, khả năng thanh khoản của ngân hàng tăng 0.324%. Điều này được lý giải là do trong môi trường lạm phát cao, giá trị các khoản cho vay dài hạn bị giảm sút do tiền tệ mất giá, buộc các ngân hàng phải ưu tiên nắm giữ nhiều tài sản thanh khoản hơn để bảo vệ tài sản và đáp ứng các nghĩa vụ ngắn hạn. Thứ hai, Khả năng sinh lợi (ROA), đo lường bằng lợi nhuận sau thuế trên tổng tài sản, cũng có tác động cùng chiều với khả năng thanh khoản với hệ số 2.254 ở mức ý nghĩa 5%. Điều này khẳng định rằng khi ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn, tạo ra lợi nhuận cao hơn, phần lợi nhuận này sẽ được bổ sung vào nguồn vốn, làm tăng tài sản thanh khoản và củng cố khả năng thanh khoản của ngân hàng. Thứ ba, Lãi suất biên (IRM), thể hiện chênh lệch giữa thu nhập lãi và chi phí lãi trên tổng tài sản sinh lãi, có tác động ngược chiều đến khả năng thanh khoản với hệ số -3.17 ở mức ý nghĩa 5%. Kết quả này cho thấy, các ngân hàng có lãi suất biên lớn hơn thường có tính thanh khoản thấp hơn, phản ánh sự đánh đổi giữa lợi nhuận và thanh khoản; để đạt được lãi suất biên cao, ngân hàng có xu hướng tập trung cho vay nhiều hơn và giảm tỷ trọng tài sản thanh khoản. Đáng chú ý, các yếu tố như Tốc độ tăng trưởng GDP, Quy mô ngân hàng, Tỷ lệ nợ xấu và Tỷ lệ vốn chủ sở hữu lại không cho thấy tác động có ý nghĩa thống kê đến khả năng thanh khoản trong nghiên cứu này, điều này có thể khác biệt so với một số nghiên cứu quốc tế và cần được xem xét trong bối cảnh đặc thù của Việt Nam.

Từ những kết quả nghiên cứu, luận văn đưa ra các kết luận và kiến nghị quan trọng nhằm cải thiện quản lý thanh khoản cho các NHTMCP Việt Nam. Với yếu tố Lạm phát, đây là một yếu tố vĩ mô nằm ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của từng ngân hàng. Do đó, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHTW) trong việc kiểm soát cung tiền và lạm phát, đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô để gián tiếp duy trì khả năng thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Các chính sách tiền tệ cần được tính toán cẩn trọng để cân bằng giữa mục tiêu ổn định lạm phát và phát triển kinh tế, đặc biệt khi ngân hàng là nguồn cung cấp vốn chính cho nền kinh tế. Đối với yếu tố Tỷ suất sinh lợi (ROA), các nhà quản lý NHTMCP cần tập trung vào việc cải thiện hiệu quả hoạt động kinh doanh. Điều này bao gồm việc đổi mới chiến lược, nâng cao năng lực cạnh tranh, ứng dụng công nghệ hiện đại, tăng cường hoạt động marketing để tiếp cận khách hàng, cũng như cải thiện bộ máy tổ chức để linh hoạt thích ứng với biến động thị trường. Mục tiêu là tối đa hóa lợi nhuận nhưng vẫn phải đảm bảo an toàn và tuân thủ đạo đức kinh doanh. Cuối cùng, liên quan đến Lãi suất biên (IRM), đây là yếu tố thể hiện sự đánh đổi rõ rệt giữa lợi nhuận và thanh khoản. Các ngân hàng cần rà soát và cơ cấu lại danh mục tài sản sinh lãi, loại bỏ những tài sản có lợi nhuận thấp nhưng rủi ro cao để tối ưu hóa hiệu quả. Trong bối cảnh kinh tế bất ổn, việc chấp nhận một mức lãi suất biên nhỏ hơn để đảm bảo an toàn thanh khoản là cần thiết, nhằm phòng ngừa những rủi ro tiềm ẩn có thể gây thiệt hại lớn hơn nhiều so với lợi nhuận đạt được. Mặc dù luận văn còn một số hạn chế như R-squared thấp, cho thấy có thể còn các yếu tố khác chưa được đưa vào mô hình, nhưng kết quả nghiên cứu đã cung cấp những bằng chứng thực nghiệm quan trọng và hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách, quản lý ngân hàng và nhà đầu tư tại Việt Nam.