Nhiệm Vụ Hội Đồng Nhân Dân Cấp Huyện Với Phát Triển Kinh Tế Địa Phương; Thực Trạng Và Giải Pháp Tại Huyện Đầm Dơi, Tỉnh Cà Mau

1. Thông tin Luận văn thạc sĩ

• Tên Luận văn: Nhiệm vụ Hội đồng nhân dân cấp huyện với phát triển kinh tế địa phương; thực trạng và giải pháp tại huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau
• Tác giả: Huỳnh Việt Hùng
• Số trang: 90
• Năm: 2017
• Nơi xuất bản: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành học: Luật kinh tế
• Từ khoá: Hội đồng nhân dân cấp huyện, phát triển kinh tế địa phương, thực trạng, giải pháp, Luật tổ chức chính quyền địa phương, Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Luật đầu tư công, giám sát, ngân sách, quy hoạch, Đầm Dơi, Cà Mau.

2. Nội dung chính

Luận văn nghiên cứu vai trò và nhiệm vụ của Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp huyện trong quá trình phát triển kinh tế địa phương, với trường hợp điển hình là huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau. Mục tiêu chính là làm rõ những hạn chế khiến vai trò của HĐND cấp huyện trong phát triển kinh tế địa phương còn mờ nhạt và đề xuất các giải pháp khắc phục. Tác giả, với kinh nghiệm là công chức trực tiếp tham mưu cho HĐND huyện, nhận định rằng mặc dù HĐND cấp huyện đã đạt được nhiều kết quả quan trọng và là cầu nối tin cậy giữa cử tri với Đảng và Nhà nước, nhưng tổ chức và hoạt động vẫn còn mang tính “hình thức” ở nhiều khía cạnh, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế. Luận văn đi sâu phân tích ba nhóm nhiệm vụ chính: thứ nhất là vai trò của HĐND trong việc hoạch định chính sách, ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL); thứ hai là khả năng quyết định các vấn đề kinh tế quan trọng; và thứ ba là hiệu quả công tác giám sát các hoạt động quản lý nhà nước về kinh tế. Từ việc phân tích các quy định pháp luật hiện hành như Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật ban hành VBQPPL, Luật Đầu tư công và thực tiễn triển khai tại huyện Đầm Dơi, luận văn đưa ra những nhận định khách quan về thực trạng, chỉ ra các bất cập còn tồn tại và đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND cấp huyện, giúp cơ quan này thực sự phát huy quyền lực nhà nước tại địa phương trong thúc đẩy kinh tế phát triển bền vững.

Trên cơ sở Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, HĐND huyện Đầm Dơi đã có những đổi mới tích cực về cơ cấu tổ chức và hoạt động, góp phần củng cố vị thế trong hệ thống chính trị địa phương. Cụ thể, số lượng thành viên Thường trực HĐND huyện đã tăng từ 3 lên 5 đồng chí, trong đó có 2 Phó Chủ tịch HĐND chuyên trách và 2 Trưởng ban của HĐND. Các Ban chuyên trách như Ban Kinh tế – Xã hội và Ban Pháp chế đã có Phó Trưởng ban chuyên trách, nâng cao hiệu quả hoạt động so với trước đây khi tất cả đều kiêm nhiệm. Sự thay đổi này tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc thực hiện các chức năng, đặc biệt là trong việc thẩm tra, quyết định các vấn đề kinh tế. Tuy nhiên, luận văn cũng chỉ ra một số bất cập lớn về mặt tổ chức. Thứ nhất, việc có đến hai Phó Chủ tịch HĐND huyện được cho là dư thừa so với khối lượng công việc thực tế, gây lãng phí nguồn lực và biên chế. Thứ hai, quy định tất cả Trưởng ban của HĐND nằm trong Thường trực HĐND chưa thực sự phù hợp, làm giảm vị thế của Thường trực HĐND huyện. Thứ ba, việc tất cả Thủ trưởng các cơ quan chuyên môn trực thuộc UBND huyện đương nhiên là Ủy viên UBND huyện làm giảm giá trị của chức danh này và thiếu tính cạnh tranh, phấn đấu. Thứ tư, quy định chỉ có một Phó Chủ tịch UBND đối với xã loại II và III là chưa hợp lý, đặc biệt khi cấp xã phải đối mặt với khối lượng công việc rất lớn và trực tiếp giải quyết nhiều vấn đề của người dân. Ngoài ra, việc Luật ban hành VBQPPL quy định HĐND cấp huyện chỉ được ban hành nghị quyết về “những vấn đề được luật giao” còn quá mơ hồ, dẫn đến khó khăn trong việc xác định tính chất VBQPPL của các nghị quyết về kinh tế – xã hội hàng năm, gây lúng túng cho địa phương. Trong lĩnh vực đầu tư công, mặc dù HĐND huyện Đầm Dơi đã thực hiện đúng quy trình, thông qua kế hoạch đầu tư công trung hạn và hàng năm, nhưng vẫn gặp khó khăn trong việc lập và phê duyệt chủ trương đầu tư cho tất cả dự án trong kế hoạch trung hạn, cũng như các vướng mắc trong cân đối nguồn vốn và khả năng thực hiện dự án do năng lực cán bộ chuyên môn còn hạn chế và các yếu tố khách quan như sạt lở đất.

Về nhiệm vụ quyết định các vấn đề kinh tế, HĐND huyện Đầm Dơi đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận trong công tác quy hoạch, kế hoạch kinh tế và quản lý ngân sách. Huyện đã thực hiện tốt quy hoạch phát triển sản xuất (nuôi tôm công nghiệp), quy hoạch hệ thống thủy lợi, giao thông nông thôn và xây dựng nông thôn mới, góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế – xã hội của địa phương. Hàng năm, HĐND huyện đều ban hành nghị quyết về kinh tế – xã hội với các chỉ tiêu cụ thể, và phần lớn đã đạt hoặc vượt kế hoạch đề ra, cho thấy vai trò định hướng quan trọng của HĐND. Trong dự toán, phân bổ và quyết toán ngân sách, HĐND huyện cũng tuân thủ chặt chẽ Luật Ngân sách Nhà nước, đảm bảo tính công khai, minh bạch và dân chủ. Tuy nhiên, vẫn còn những bất cập đáng kể. Công tác quy hoạch thường thiếu đồng bộ, dẫn đến tình trạng quy hoạch này phá vỡ quy hoạch kia, gây lãng phí nguồn lực. Vấn đề “quy hoạch theo nhiệm kỳ” do thay đổi lãnh đạo cũng là một hạn chế lớn, làm cho nhiều quy hoạch bị sửa đổi hoặc đình trệ. Nguồn kinh phí thực hiện quy hoạch và kế hoạch cũng là một trở ngại lớn. Quan trọng hơn, vai trò của HĐND trong việc quyết định kế hoạch kinh tế còn mang tính hình thức, khi các chỉ tiêu kinh tế chủ yếu được tỉnh giao hoặc Huyện ủy ban hành, HĐND huyện chỉ xem xét và thông qua mang tính thủ tục mà chưa thực sự có thực quyền đưa ra các định hướng riêng, phù hợp với thế mạnh độc đáo của địa phương. Trong quản lý ngân sách, việc tỉnh yêu cầu huyện chi cho các nhiệm vụ cụ thể mà không chỉ rõ nguồn chi gây khó khăn cho việc phân bổ, cùng với các quy định về hóa đơn tài chính không phù hợp với thực tiễn vùng sâu, vùng xa, ảnh hưởng đến việc quyết toán của cán bộ cơ sở.

Hoạt động giám sát của HĐND cấp huyện, bao gồm HĐND, Thường trực HĐND, các Ban, Tổ đại biểu và đại biểu HĐND, mặc dù đã có những bước tiến, đặc biệt là với sự tham gia của các Phó Ban chuyên trách, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Giám sát tại kỳ họp thường niên và giám sát chuyên đề do Thường trực HĐND chủ trì mang lại hiệu quả tương đối tốt, với nhiều kiến nghị quan trọng góp phần ổn định chính trị và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, hoạt động của các Tổ đại biểu HĐND vẫn còn hình thức, chưa phát huy được vai trò của người đại diện nhân dân, chỉ dừng lại ở việc tiếp xúc cử tri mà thiếu các hoạt động giám sát độc lập. Nhiều đại biểu HĐND không chuyên trách chưa thực sự chủ động, mạnh dạn thể hiện chính kiến hoặc đấu tranh vì quyền lợi của cử tri, một phần do việc cơ cấu đại biểu theo ngành nghề mà chưa chú trọng đúng mức đến năng lực và nhiệt huyết. Đặc biệt, công tác giám sát bị ảnh hưởng bởi việc nhiều đối tượng chịu sự giám sát (Chủ tịch UBND, Thủ trưởng các cơ quan chuyên môn) cũng chính là đại biểu HĐND, làm giảm tính khách quan và hiệu quả thực chất của hoạt động giám sát. Phạm vi giám sát mặc dù rộng nhưng lại thiếu chuyên môn sâu về kinh tế của các Ban, đặc biệt khi Ban Kinh tế – Xã hội chỉ có một Phó trưởng ban chuyên trách. Quan trọng nhất, HĐND chỉ có quyền kiến nghị sau giám sát mà thiếu chế tài xử lý nếu đối tượng bị giám sát không thực hiện hoặc thực hiện không đúng kiến nghị. Điều này làm suy yếu quyền lực và hiệu quả hoạt động của HĐND. Hơn nữa, việc quy định đại biểu HĐND không chuyên trách phải dành “ít nhất một phần ba thời gian làm việc” cho nhiệm vụ đại biểu nhưng thiếu cơ chế kiểm tra, giám sát đã dẫn đến chất lượng hoạt động của nhiều đại biểu chưa đạt kỳ vọng.

Để nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND cấp huyện và phát huy thực quyền của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, luận văn đề xuất một số giải pháp cấp thiết. Thứ nhất, cần rà soát lại cơ cấu tổ chức của Thường trực HĐND huyện, giảm số lượng Phó Chủ tịch HĐND chỉ còn một vị để tránh lãng phí, và không nhất thiết phải đưa Trưởng ban vào Thường trực HĐND. Đồng thời, cần xem xét lại số lượng Ủy viên UBND huyện, hạn chế việc tất cả Thủ trưởng cơ quan chuyên môn đều là Ủy viên để tăng tính cạnh tranh và chất lượng. Thứ hai, về ban hành văn bản quy phạm pháp luật, cần làm rõ cụm từ “vấn đề được luật giao” trong Luật ban hành VBQPPL, thậm chí đề xuất bỏ cụm từ này để tạo điều kiện cho HĐND ban hành các nghị quyết kinh tế – xã hội phù hợp với thực tiễn địa phương. Thứ ba, trong lĩnh vực đầu tư công, cần có cơ chế linh hoạt hơn, cho phép Chủ tịch UBND cấp huyện quyền chủ động thay đổi danh mục công trình cấp xã trong khuôn khổ nguồn vốn được giao, chịu trách nhiệm về quyết định của mình, nhằm thích ứng tốt hơn với các yếu tố khách quan và năng lực địa phương. Cuối cùng, và quan trọng nhất, cần trao cho HĐND quyền có chế tài xử lý đối với các chủ thể không thực hiện hoặc thực hiện không đúng các kiến nghị sau giám sát, để thực sự khẳng định vai trò quyền lực nhà nước của mình. Ngoài ra, cần cơ cấu lại đại biểu HĐND huyện, hạn chế số lượng đại biểu trong cơ quan hành chính nhà nước để đảm bảo tính khách quan trong giám sát, đồng thời thiết lập cơ chế quản lý thời gian và đánh giá hiệu quả hoạt động của đại biểu HĐND không chuyên trách. Để chuyên sâu hơn trong lĩnh vực kinh tế, có thể thành lập thêm Ban Kinh tế – Ngân sách của HĐND cấp huyện thay vì Ban Dân tộc. Những điều chỉnh này sẽ giúp HĐND huyện thực sự có đủ công cụ và quyền lực để quyết định và giám sát các vấn đề kinh tế, góp phần nâng cao đời sống nhân dân và phát triển bền vững.