Mở Cửa Thương Mại, Mở Cửa Tài Chính Và Sự Phát Triển Tài Chính Ở Các Nước Đông Nam Á

1. Thông tin Luận văn thạc sĩ

• Tên Luận văn: Mở cửa thương mại, mở cửa tài chính và sự phát triển tài chính ở các nước Đông Nam Á
• Tác giả: Lê Thị Thu Quí
• Số trang: 55
• Năm: 2017
• Nơi xuất bản: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành học: Tài chính – ngân hàng (Tham khảo thêm luận án tiến sĩ ngành tài chính ngân hàng).
• Từ khoá: Độ mở thương mại, độ mở tài chính, phát triển tài chính

2. Nội dung chính

Trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế đang diễn ra mạnh mẽ, luận văn của Lê Thị Thu Quí tập trung nghiên cứu mối quan hệ phức tạp và đa chiều giữa mở cửa thương mại, mở cửa tài chính và sự phát triển tài chính tại 10 quốc gia thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2015. Đề tài này được lựa chọn bởi tầm quan trọng ngày càng tăng của việc hội nhập kinh tế quốc tế và sự ảnh hưởng của nó đến hệ thống tài chính nội địa, đặc biệt tại các nền kinh tế đang phát triển như ASEAN. Các hiệp định thương mại tự do và việc tự do hóa tài chính đã thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động buôn bán, trao đổi hàng hóa, thu hút vốn đầu tư nước ngoài, từ đó tạo ra những nguồn lực quan trọng cho phát triển tài chính và kinh tế. Tuy nhiên, việc mở cửa này cũng tiềm ẩn những rủi ro và các bằng chứng thực nghiệm về tác động của nó đến phát triển tài chính ở khu vực Đông Nam Á vẫn còn hạn chế và gây nhiều tranh cãi. Mục tiêu chính của luận văn là kiểm định sự tồn tại, chiều hướng và mức độ tác động của mối quan hệ giữa ba yếu tố này, đặt ra các câu hỏi nghiên cứu cụ thể về sự liên hệ, tính một chiều hay hai chiều, và tác động tích cực hay tiêu cực của chúng. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp những bằng chứng thực nghiệm có giá trị, hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định phù hợp nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ thống tài chính và nền kinh tế các nước ASEAN, một vấn đề cốt lõi thường được phân tích trong các nghiên cứu về phát triển kinh tế.

Cơ sở lý luận của nghiên cứu được xây dựng trên các lý thuyết về phát triển tài chính, độ mở thương mại và độ mở tài chính, đồng thời tổng quan chi tiết các nghiên cứu thực nghiệm trước đây trên thế giới. Phát triển tài chính được định nghĩa rộng rãi là sự cải thiện chất lượng của các chức năng tài chính chủ yếu, bao gồm việc tạo ra và xử lý thông tin đầu tư, phân bổ vốn, quản trị doanh nghiệp, tạo điều kiện giao dịch và quản lý rủi ro, huy động tiết kiệm, và làm trơn tru quá trình trao đổi hàng hóa. Các chỉ số đo lường phát triển tài chính thường bao gồm độ sâu tài chính (tín dụng tư nhân/GDP, cung tiền M2/GDP), tiếp cận tài chính, hiệu quả hoạt động và tính ổn định. Độ mở thương mại phản ánh mức độ một quốc gia cho phép kinh doanh và thương mại với các quốc gia khác, thường được đo bằng tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trên GDP. Độ mở tài chính liên quan đến việc bãi bỏ quy định đối với tài khoản vốn đầu tư nước ngoài và thị trường tài chính trong nước, được đo lường bằng tổng tài sản và nợ nước ngoài so với GDP, hoặc tỷ lệ vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trên GDP. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố này, mà lý thuyết bất cân xứng thông tin thường được dùng để giải thích các vấn đề kinh tế tương tự, với các kết quả khác nhau tùy thuộc vào điều kiện kinh tế và thu nhập của từng quốc gia. Một số nghiên cứu cho thấy độ mở thương mại có tương quan dương với phát triển tài chính ở các nước thu nhập cao, trong khi lại có thể tác động tiêu cực trong ngắn hạn ở các nước thu nhập thấp. Tương tự, tự do hóa tài chính được chứng minh là có khả năng cải thiện hoạt động thị trường tài chính và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nhưng hiệu quả của nó lại phụ thuộc vào mức độ hoàn thiện của hệ thống pháp luật và thể chế. Đặc biệt, các tác giả như Rajan và Zingales (2003) đã nhấn mạnh sự cần thiết phải xem xét mối quan hệ ba biến đồng thời giữa độ mở thương mại, độ mở tài chính và phát triển tài chính, thay vì chỉ nghiên cứu từng cặp biến một cách độc lập, để có cái nhìn toàn diện và chính xác hơn.

Luận văn đã áp dụng phương pháp định lượng sử dụng dữ liệu bảng (Panel Data) thu thập từ 10 quốc gia ASEAN trong giai đoạn 2000-2015 từ nguồn dữ liệu đáng tin cậy của Ngân hàng Thế giới (World Bank). Các biến được đo lường cẩn thận dựa trên cơ sở các nghiên cứu tiền đề. Phát triển tài chính (FD) được đại diện bởi tỷ lệ tín dụng tư nhân trên GDP (PRV) và tỷ lệ nợ có tính thanh khoản trên GDP (LLY) cho mục đích kiểm tra tính vững. Độ mở tài chính (FO) được đo bằng tỷ lệ dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trên GDP và tỷ lệ danh mục vốn đầu tư ròng từ nước ngoài (PII) cho kiểm định vững. Độ mở thương mại (TO) được đo bằng tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trên GDP. Ngoài ra, các biến kiểm soát như Logarithm của GDP (GDP), tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người (GDPCAP), tỷ lệ chi tiêu chính phủ trên GDP (GOV) và tỷ lệ học sinh trung học trên tổng số người trong độ tuổi đi học (ENROLL) cũng được đưa vào mô hình để kiểm soát các yếu tố kinh tế xã hội khác. Tác giả sử dụng phương pháp ước lượng Moment tổng quát (GMM) với dữ liệu bảng, một phương pháp mạnh mẽ giúp giải quyết vấn đề nội sinh thường gặp trong các mô hình kinh tế lượng. Nếu bạn cần hỗ trợ về phân tích định lượng và xử lý số liệu bằng các phần mềm như Stata, SPSS, Eviews, Amos, bạn có thể tìm hiểu thêm. Luận văn xây dựng ba mô hình hồi quy đa biến với các biến phụ thuộc lần lượt là PRV, FDI và TO, đồng thời sử dụng biến tương tác FDIxTO trong mô hình phát triển tài chính để đánh giá tác động đồng thời của hai yếu tố mở cửa. Các kiểm định chẩn đoán như AR(1), AR(2) để kiểm tra tự tương quan phần dư và kiểm định Sargan để đánh giá sự phù hợp của biến công cụ và mô hình được thực hiện để đảm bảo độ tin cậy của kết quả ước lượng.

Kết quả ước lượng từ mô hình S-GMM cho thấy các mối quan hệ đa chiều và có ý nghĩa thống kê giữa độ mở thương mại, độ mở tài chính và phát triển tài chính ở các nước ASEAN. Cụ thể, có mối quan hệ tích cực đáng kể từ độ mở tài chính (đại diện bởi FDI) đến phát triển tài chính (đại diện bởi PRV), với hệ số hồi quy là 1.43, cho thấy việc thu hút FDI có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hệ thống tài chính. Tương tự, độ mở thương mại (TO) cũng có tác động tích cực đến phát triển tài chính (PRV) với hệ số 0.48. Điều này khẳng định rằng cả hai yếu tố mở cửa đều là động lực quan trọng cho sự phát triển của hệ thống tài chính tại các quốc gia đang phát triển như ASEAN. Ngược lại, phát triển tài chính (PRV) cũng được tìm thấy là có tác động tích cực đến độ mở tài chính (FDI) với hệ số 0.34 và đến độ mở thương mại (TO) với hệ số 0.54, chỉ ra một mối quan hệ hai chiều giữa các yếu tố này. Tuy nhiên, một điểm đáng chú ý là biến tương tác giữa độ mở tài chính và độ mở thương mại (FDIxTO) lại có tác động tiêu cực đến phát triển tài chính với hệ số -0.29. Kết quả này, mặc dù tương đồng với nghiên cứu của Zhang (2015), lại trái ngược với một số nghiên cứu khác, có thể gợi ý về sự phát triển mất cân bằng hoặc ảnh hưởng của các nhóm lợi ích trong quá trình mở cửa. Luận văn không tìm thấy bằng chứng rõ ràng cho tác động từ độ mở tài chính đến độ mở thương mại và ngược lại. Các kiểm định vững (sử dụng LLY và PII thay thế) cũng cho ra kết quả tương đồng, củng cố tính vững chắc và đáng tin cậy của các phát hiện ban đầu. Từ những kết quả này, luận văn đưa ra khuyến nghị các quốc gia ASEAN cần tiếp tục mở rộng và tăng cường chính sách thu hút FDI bằng cách tạo môi trường kinh doanh ổn định, cạnh tranh lành mạnh, đồng thời thúc đẩy các chính sách mậu dịch tự do. Song song đó, việc tập trung hoàn thiện và phát triển khu vực tài chính là yếu tố then chốt để khai thác tối đa lợi ích từ quá trình mở cửa, đặc biệt là để đối phó với những thách thức và khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Mặc dù luận văn còn một số hạn chế về việc đo lường biến, nhưng nó đã mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo để đi sâu hơn vào mối liên hệ phức tạp này.