Giải Pháp Hoàn Thiện Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Á Châu

1. Thông tin Luận văn thạc sĩ

• Tên Luận văn: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN Á CHÂU
• Tác giả: NGUYỄN THỊ THANH HƯƠNG
• Số trang: 104
• Năm: 2017
• Nơi xuất bản: TP. HỒ CHÍ MINH
• Chuyên ngành học: Quản trị kinh doanh – Hướng ứng dụng
• Từ khoá: Quản trị rủi ro tín dụng, Ngân hàng thương mại, Basel II, Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB)

2. Nội dung chính

Luận văn nghiên cứu các giải pháp nhằm hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Á Châu (ACB), trong bối cảnh ngành ngân hàng Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức về chất lượng tín dụng và yêu cầu hội nhập theo các chuẩn mực quốc tế như Basel II. Bối cảnh nghiên cứu cho thấy, mặc dù hệ thống ngân hàng có sự khởi sắc về lợi nhuận và giảm tỷ lệ nợ xấu, nhưng các vấn đề tiềm ẩn vẫn tồn tại, đặc biệt là việc giải quyết nợ xấu chủ yếu thông qua bán cho Công ty Quản lý tài sản các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) và rủi ro thanh khoản từ tỷ lệ vốn cho vay trung dài hạn cao. Đối với ACB, cạnh tranh gay gắt dẫn đến các khoản vay tín chấp, thông tin khách hàng không đầy đủ hoặc thiếu trung thực, việc sử dụng vốn sai mục đích, cùng với vấn đề đạo đức của nhân viên, đều là những nguy cơ tiềm tàng dẫn đến nợ xấu. Đặc biệt, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã yêu cầu các ngân hàng lớn, trong đó có ACB, triển khai Basel II với lộ trình đến năm 2018, đặt ra những thách thức lớn về chi phí, nguồn lực và sự phức tạp trong việc ứng dụng. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại ACB, tìm hiểu điều kiện và khó khăn khi áp dụng Basel II, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác này. Để đạt được mục tiêu đó, luận văn đã xây dựng cơ sở lý thuyết vững chắc về hoạt động tín dụng ngân hàng, các khái niệm, đặc điểm, và ý nghĩa của nó, đồng thời đi sâu vào rủi ro tín dụng, các nguyên nhân gây ra rủi ro (từ ngân hàng, người vay và các yếu tố khách quan khác) cũng như các chỉ số đo lường rủi ro truyền thống (nợ xấu) và tiên tiến theo khung giá trị VAR của Basel II (EL, UL). Luận văn cũng trình bày chi tiết về hoạt động quản trị rủi ro tín dụng, quy trình quản lý (nhận biết, đo lường, quản lý, kiểm soát và xử lý rủi ro) và kinh nghiệm từ các quốc gia trên thế giới cũng như tại Việt Nam, đặc biệt tập trung vào các hiệp định Basel II và Basel III với mục tiêu, nội dung, lý do áp dụng cùng những hạn chế và khó khăn của chúng.

Chương hai của luận văn tập trung vào phân tích thực trạng quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) trong giai đoạn từ 2011 đến 2016. Về tình hình hoạt động kinh doanh, ACB đã trải qua giai đoạn khó khăn vào năm 2012-2013 với lợi nhuận sụt giảm và tỷ lệ nợ xấu tăng nhanh chóng, sau đó dần phục hồi và cải thiện chất lượng tín dụng trong các năm tiếp theo. Dư nợ tín dụng của ACB liên tục tăng trưởng, với cơ cấu chủ yếu là cho vay các tổ chức kinh tế và cá nhân trong nước. Các khoản vay ngắn hạn chiếm tỷ trọng cao nhất, tuy nhiên dư nợ dài hạn cũng có xu hướng tăng rõ rệt vào các năm cuối kỳ. Đáng chú ý, nợ xấu nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn) chiếm tỷ lệ cao nhất trong các nhóm nợ xấu của ACB. Về chính sách quản trị rủi ro, ACB đã thiết lập chính sách tín dụng phù hợp với tình hình kinh tế vĩ mô và định hướng hoạt động hiệu quả, tập trung vào các ngành nghề ưu tiên. Khối Quản lý rủi ro chịu trách nhiệm xác định, đo lường và phân bổ vốn theo rủi ro. Tuy nhiên, quy trình quản lý rủi ro tín dụng tại ACB, dù được thiết kế qua 4 giai đoạn rõ ràng (nhận diện, đo lường, quản lý, kiểm soát và xử lý nợ), vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Việc nhận diện rủi ro từ nhân viên kinh doanh đôi khi không hiệu quả do thiếu năng lực hoặc thông tin khách hàng không trung thực. Công tác kiểm tra định kỳ tài sản đảm bảo và mục đích sử dụng vốn vay thường bị lơ là, dẫn đến các rủi ro tiềm ẩn như tài sản giá trị chuyển nhượng thấp, khấu hao nhanh, hoặc sử dụng vốn sai mục đích. Phân loại và xử lý nợ xấu được ACB thực hiện theo các thông tư của Ngân hàng Nhà nước và tích cực bán nợ cho VAMC, nhưng vẫn còn nhiều vướng mắc trong việc thu hồi nợ. Về điều kiện áp dụng Basel II, ACB đã thành lập Ban dự án triển khai từ năm 2015 và thực hiện phân tích chênh lệch dữ liệu. Mặc dù vốn điều lệ và tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của ACB đạt yêu cầu theo quy định của Việt Nam, nhưng theo chuẩn mực quốc tế, ngân hàng vẫn cần nỗ lực tăng cường năng lực vốn. Hoạt động thanh tra, giám sát của Ngân hàng Nhà nước còn tập trung vào tuân thủ hơn là rủi ro, tạo ra khoảng cách so với Trụ cột 2 của Basel II. Trụ cột 3 (kỷ luật thị trường và minh bạch thông tin) cũng gặp khó khăn do thị trường vốn kém minh bạch và vai trò mờ nhạt của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập. Qua các phân tích tình huống cụ thể và khảo sát chuyên gia, luận văn đã chỉ ra các nguyên nhân chính của rủi ro tín dụng tại ACB bao gồm việc nhân viên thẩm định chưa chính xác, khách hàng sử dụng vốn sai mục đích, thiếu giám sát sau giải ngân, tài sản đảm bảo có tính thanh khoản thấp, và yếu tố đạo đức của khách hàng/nhân viên. Đồng thời, những khó khăn khi triển khai Basel II như chi phí lớn, sự phức tạp, thiếu văn bản hướng dẫn cụ thể từ Ngân hàng Nhà nước, thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, hạn chế về cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, và những lo ngại về tính minh bạch thông tin cũng được nêu bật.

Để hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng tại ACB, luận văn đề xuất một hệ thống giải pháp toàn diện, bắt đầu từ việc củng cố định hướng quản trị rủi ro của ngân hàng, vốn đã đặt mục tiêu dẫn đầu về quản lý rủi ro. Các giải pháp về quản trị rủi ro tín dụng bao gồm việc nâng cao chất lượng quy trình cấp tín dụng qua từng bước cụ thể. Ở giai đoạn nhận diện rủi ro, cần tăng cường nghiệp vụ thẩm định hồ sơ tín dụng cho nhân viên kinh doanh, thẩm định giá, và phân tích tín dụng, bao gồm đào tạo về phát hiện gian lận và quy định xử phạt nghiêm khắc. Cấp quản lý cũng cần trực tiếp tham gia thẩm định khách hàng để đảm bảo tính chân thực của thông tin và xây dựng quy trình định giá tài sản đảm bảo với sự tham gia của nhiều bên, tránh sự chủ quan của nhân viên kinh doanh. Trong giai đoạn kiểm soát rủi ro tín dụng, cần ban hành các quy định chặt chẽ hơn về chứng từ và phương thức giải ngân, yêu cầu khách hàng bổ sung đầy đủ hồ sơ pháp lý và chứng minh mục đích sử dụng vốn vay, tránh tình trạng giải ngân ngoại lệ. Việc theo dõi sau giải ngân cần được siết chặt với sự nhắc nhở thường xuyên từ ban giám đốc và hệ thống rà soát KPI cho nhân viên. Ngoài ra, cần xây dựng hệ thống thông tin nội bộ về các trường hợp rủi ro tín dụng để các đơn vị học hỏi kinh nghiệm. Các giải pháp khác bao gồm việc cập nhật thường xuyên các quy định tín dụng theo biến động thị trường và yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước, thực hiện bảo hiểm tín dụng toàn diện hơn và yêu cầu khách hàng mua bảo hiểm tài sản trước giải ngân. Bên cạnh đó, việc thành lập các phòng ban chuyên gia kinh tế để dự báo thị trường và một trung tâm quản lý tài sản tập trung nhằm tăng cường minh bạch và giảm rủi ro mất mát tài sản là rất cần thiết.

Nhóm giải pháp liên quan đến ứng dụng Basel II là trọng tâm của việc hoàn thiện quản trị rủi ro tại ACB. Đầu tiên là giải pháp về vốn, yêu cầu sự cam kết mạnh mẽ từ lãnh đạo để hy sinh lợi ích ngắn hạn cho chiến lược dài hạn, tăng cường vốn và điều chỉnh cách tính tỷ lệ an toàn vốn (CAR) theo chuẩn mực quốc tế, đồng thời xác định hệ số rủi ro phù hợp cho từng loại tài sản. Thứ hai, hoàn thiện khung pháp lý và các chính sách liên quan theo hướng nâng cao hiệu quả quản lý, tăng cường cạnh tranh và phù hợp với thông lệ quốc tế, đảm bảo tối ưu hóa hoạt động kinh doanh và đáp ứng yêu cầu của Basel II. Thứ ba, giải pháp cấp bách về hạ tầng công nghệ thông tin, đòi hỏi đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống Corebanking, cơ sở dữ liệu chất lượng cao, bảo mật thông tin và nâng cấp hệ thống quản lý tín dụng. Thứ tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua các khóa đào tạo toàn hệ thống về Basel II, tuyển dụng chuyên gia bên ngoài và xây dựng chiến lược phát triển nguồn nhân lực dài hạn với sự hợp tác của các tổ chức quốc tế. Thứ năm, hoàn thiện hệ thống tín dụng ngân hàng bằng cách xây dựng hệ thống cảnh báo tín dụng nội bộ, đẩy mạnh công tác kiểm toán nội bộ để phát hiện sớm các xu hướng tiêu cực và phân chia bộ phận tín dụng thành hai mảng rõ ràng: kinh doanh (tiếp thị, chăm sóc khách hàng) và phân tích tín dụng (thẩm định, phê duyệt rủi ro). Cuối cùng, luận văn đưa ra kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước nhằm hỗ trợ ứng dụng Basel II tại ACB. Các kiến nghị này tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế hoạt động và cấu trúc tổ chức của hệ thống giám sát tài chính quốc gia theo hướng tập trung, thống nhất và phối hợp hiệu quả, nâng cao năng lực đội ngũ thanh tra giám sát để có thể đưa ra cảnh báo chính xác, và thúc đẩy hợp tác, chia sẻ thông tin với các cơ quan giám sát ngân hàng nước ngoài để học hỏi kinh nghiệm và thực hiện tốt nguyên tắc giám sát hiệu quả của Basel II. Để hiện thực hóa các giải pháp này, ACB cần có kế hoạch tổ chức thực hiện cụ thể, minh bạch, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các phòng ban, xây dựng bộ tiêu chí KPI về chất lượng tín dụng, ban hành các quy định chặt chẽ về chứng từ giải ngân, tổ chức hội thảo về rủi ro tín dụng và điều chỉnh hệ thống kế toán phù hợp với chuẩn mực Basel II.