Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Thành Phố Đà Nẵng

1. Thông tin Luận văn thạc sĩ

• Tên Luận văn: Nâng cao năng lực cạnh tranh thành phố Đà Nẵng
• Tác giả: Nguyễn Văn Hùng
• Số trang: 76
• Năm: 2017
• Nơi xuất bản: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành học: Chính sách công
• Từ khoá: Năng lực cạnh tranh, Đà Nẵng, Chính sách công, Phát triển địa phương, Liên kết vùng, Ngân sách nhà nước, Việc làm.

2. Nội dung chính

Đà Nẵng, với vị trí địa lý chiến lược là cửa ngõ ra biển của hành lang kinh tế Đông Tây và trung tâm miền Trung – Tây Nguyên, đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật sau hai thập kỷ tách tỉnh, được mệnh danh là “Thành phố đáng sống nhất Việt Nam”. Tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, quy mô dân số và lao động tăng trưởng mạnh, cơ cấu kinh tế dịch chuyển tích cực sang dịch vụ và công nghiệp, cùng với sự đi đầu trong cải cách hành chính và liên tục dẫn đầu chỉ số PCI, đã tạo nên một bức tranh phát triển kinh tế – xã hội đầy hứa hẹn. Tuy nhiên, sự phát triển này đang bộc lộ những dấu hiệu chững lại và thiếu bền vững. Nguồn thu ngân sách nhà nước không ổn định, chủ yếu dựa vào nguồn thu từ đất và các loại thuế gián thu, không tương xứng với tiềm năng và thiếu bền vững. Các hoạt động kinh tế chưa tạo ra nhiều việc làm cho các ngành có năng suất và sáng tạo cao. Doanh nghiệp trên địa bàn chủ yếu là vừa và nhỏ, thiếu không gian phát triển cho công nghiệp và giảm năng suất lao động ở một số ngành kỳ vọng. Mức thu nhập của người lao động còn thấp, gây khó khăn trong thu hút nhân tài. Hơn nữa, vai trò động lực của Đà Nẵng đối với khu vực chưa cao và thiếu tính liên kết vùng. Luận văn này được thực hiện nhằm mục tiêu tổng thể là xây dựng bức tranh toàn diện về các yếu tố cốt lõi ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của Đà Nẵng, đồng thời định vị thành phố so với các đối thủ và đối tác trong khu vực. Từ đó, tác giả đặt ra ba câu hỏi nghiên cứu trọng tâm: động lực phát triển của Đà Nẵng trong những năm qua là gì, liệu động lực này có ổn định và bền vững hay không, và những chính sách nào cần được thực hiện để nâng cao năng lực cạnh tranh cho Đà Nẵng trong giai đoạn tới. Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính, kết hợp khung phân tích ba lớp về năng lực cạnh tranh (hiệu chỉnh từ lý thuyết của Michael E. Porter) và ma trận BCG để đánh giá việc làm và nguồn thu ngân sách, dựa trên dữ liệu thứ cấp từ PAPI, PCI, Niên giám thống kê và phỏng vấn sâu các cơ quan liên quan của Đà Nẵng.

Phân tích năng lực cạnh tranh của Đà Nẵng dựa trên khung ba lớp cho thấy nhiều điểm mạnh và hạn chế. Về các yếu tố sẵn có của địa phương, Đà Nẵng sở hữu lợi thế lớn về tài nguyên du lịch (bờ biển đẹp, di sản văn hóa, không khí sạch được quốc tế công nhận) và vị trí chiến lược cho logistics, nhưng lại gặp bất lợi về quy mô địa phương nhỏ, xa các trung tâm kinh tế lớn, và chịu ảnh hưởng của thiên tai. Ở cấp độ địa phương, hạ tầng văn hóa, giáo dục, y tế và xã hội đã có bước tiến vượt bậc, đặc biệt là y tế với chỉ số chăm sóc sức khỏe cao, tạo môi trường sống hấp dẫn. Tuy nhiên, hạ tầng kỹ thuật còn thiếu các tuyến cao tốc kết nối vùng hiệu quả. Quy mô vốn đầu tư của Đà Nẵng thấp so với các thành phố lớn khác, và cơ cấu vốn phụ thuộc nhiều vào ngân sách nhà nước, thiếu nguồn vốn FDI do chính sách “lựa chọn nhà đầu tư”. Hệ số ICOR tăng cho thấy hiệu quả sử dụng vốn đang giảm. Về chất lượng chính sách vĩ mô, chính quyền Đà Nẵng được đánh giá cao về sự năng động trong quản lý kinh tế, nhưng vẫn còn tồn tại các vấn đề về minh bạch trong quy hoạch đất đai, chất lượng dịch vụ công lập (y tế, an ninh trật tự) và đặc biệt là kiểm soát tham nhũng, thể hiện qua sự sụt giảm thứ hạng trong chỉ số kiểm soát tham nhũng. Những yếu tố này tạo nên môi trường kinh doanh thuận lợi nhưng vẫn còn nhiều điểm cần cải thiện để nâng cao sức hút đầu tư và phát triển bền vững.

Tại cấp độ doanh nghiệp, chất lượng môi trường kinh doanh của Đà Nẵng được đánh giá khá tốt với chi phí gia nhập thị trường và chi phí không chính thức thấp, cùng sự hài lòng cao về chất lượng lao động. Tuy nhiên, việc tiếp cận đất đai còn hạn chế do giá đất cao hơn các tỉnh lân cận và các quy định hành chính rườm rà. Tính công bằng trong cạnh tranh giữa các loại hình doanh nghiệp chưa thực sự đảm bảo do còn ưu ái doanh nghiệp nhà nước, mặc dù ít ưu ái cho FDI hơn các địa phương khác. Độ tinh thông của các doanh nghiệp còn thấp, phần lớn là doanh nghiệp vừa và nhỏ, thiếu chiến lược cạnh tranh dài hạn. Cụm ngành du lịch, được coi là mũi nhọn, đã có sự tăng trưởng đáng kể về lượng khách và doanh thu, nhưng vẫn còn hạn chế về khách quốc tế và chất lượng dịch vụ công cơ bản. Mặc dù hệ thống khách sạn phát triển mạnh với nhiều thương hiệu quốc tế, Đà Nẵng vẫn thiếu các sản phẩm du lịch độc đáo, các dịch vụ y tế quốc tế đi kèm và quy hoạch tổng thể về chất lượng du lịch. Rào cản lớn nhất đối với du lịch và kinh tế nói chung là sự thiếu liên kết vùng. Các địa phương trong vùng có tiềm năng và thế mạnh tương đồng, dẫn đến sản phẩm du lịch trùng lặp, thiếu tính chuyên môn hóa và giá trị gia tăng, cùng với tư tưởng nhiệm kỳ và lợi ích cục bộ đã cản trở sự hợp tác và phát triển chuỗi giá trị chung. Điều này dẫn đến sự lãng phí nguồn lực và kìm hãm sự phát triển đồng bộ của cả khu vực.

Để giải quyết những trục trặc và rào cản trên, luận văn đề xuất ba nhóm chính sách trọng tâm nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của Đà Nẵng. Thứ nhất là Chính sách cải thiện môi trường sống, làm việc và kinh doanh. Đà Nẵng cần tái định nghĩa và nâng cao tiêu chuẩn “Thành phố đáng sống” bằng cách tập trung vào chất lượng giáo dục và y tế công lập, đảm bảo an ninh, văn hóa, giao thông và các dịch vụ thiết yếu khác đạt chuẩn cao để thu hút và giữ chân nhân tài. Đồng thời, cần tạo ra một môi trường làm việc công bằng, minh bạch về tuyển dụng và cơ hội phát triển. Về môi trường kinh doanh, chính quyền cần nuôi dưỡng các doanh nghiệp bằng các chính sách hỗ trợ về vốn, công nghệ, lao động và tiếp cận đất đai, giảm đầu tư công vào xây dựng cơ bản để tăng chi cho các hoạt động hỗ trợ kinh tế, khoa học công nghệ, xúc tiến thương mại và tín dụng cho doanh nghiệp. Thứ hai là Chính sách liên kết vùng. Đà Nẵng cần chủ động xây dựng chiến lược và chương trình hành động liên kết vùng, khuyến khích chuyên môn hóa từng địa phương vào các cụm ngành khác nhau để tạo vị thế đặc thù, tránh cạnh tranh nội bộ lãng phí. Nhà nước cần đầu tư vào các công trình kết nối hạ tầng giao thông liên vùng như cao tốc, metro, biến Đà Nẵng thành điểm đầu – điểm cuối của chuỗi giá trị, tăng cường vai trò điều phối của chính quyền trung ương để thúc đẩy hợp tác. Cuối cùng, là Chính sách đổi mới trong quản lý công. Chính quyền cần thể chế hóa các cấu trúc hỗ trợ doanh nghiệp, đóng vai trò trung gian giữa doanh nghiệp, các viện nghiên cứu và hiệp hội. Đồng thời, phải tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh bằng cách loại bỏ các đặc quyền, đặc lợi trong bộ máy quản lý nhà nước, tăng cường kỷ cương và chất lượng quản trị, đặc biệt là giải quyết vấn đề tham nhũng và thiếu minh bạch trong quản lý đất đai. Cải cách chính sách nhân sự và lương bổng cho công chức là yếu tố then chốt để khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy công và giảm thiểu tham nhũng.