Thực Trạng Pháp Luật Về Chi Ngân Sách Nhà Nước Trên Địa Bàn Tỉnh Cà Mau

1. Thông tin Luận văn thạc sĩ

• Tên Luận văn: Thực trạng pháp luật về chi ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Cà Mau
• Tác giả: Nguyễn Hoàng Son
• Số trang: 76
• Năm: 2017
• Nơi xuất bản: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành học: Luật Kinh tế
• Từ khoá: chi ngân sách nhà nước, pháp luật ngân sách, ngân sách địa phương, Cà Mau, quản lý tài chính công

2. Nội dung chính

Luận văn nghiên cứu thực trạng pháp luật về chi ngân sách nhà nước (NSNN) và quá trình thực thi tại tỉnh Cà Mau trong giai đoạn 2011-2015, nhằm đánh giá hiệu quả, nhận diện những thành tựu và hạn chế, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Ngân sách nhà nước đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt đối với một tỉnh như Cà Mau vốn còn phụ thuộc nhiều vào bổ sung từ ngân sách trung ương (NSTW). Khung pháp lý điều chỉnh chi NSNN hiện nay khá toàn diện, bao gồm Luật NSNN (phiên bản 2002 và 2015), các nghị định và thông tư hướng dẫn của Chính phủ và Bộ Tài chính. Các văn bản này quy định chi tiết về khái niệm, đặc điểm, nội dung chi (đầu tư phát triển, chi thường xuyên) và phân định rõ thẩm quyền của Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND) các cấp trong việc lập, phê duyệt, phân bổ và quyết toán ngân sách. Đồng thời, Trung ương cũng ban hành các định mức làm cơ sở giao nhiệm vụ chi cho địa phương, vừa đảm bảo tính thống nhất, vừa tạo cơ sở cho địa phương cụ thể hóa theo tình hình thực tiễn. Tuy nhiên, sự phức tạp và đôi khi chồng chéo trong các quy định, cùng với tính “lồng ghép” của hệ thống ngân sách Việt Nam, đã tạo ra những thách thức không nhỏ trong quá trình áp dụng pháp luật vào thực tiễn quản lý và điều hành ngân sách tại Cà Mau. Luận văn đặt mục tiêu giải quyết những vấn đề này thông qua việc phân tích sâu sắc các quy định pháp luật và thực tiễn triển khai.

Thực trạng chi NSNN trên địa bàn tỉnh Cà Mau giai đoạn 2011-2015 cho thấy một bức tranh đa chiều với cả những thành tựu đáng kể và những hạn chế cần khắc phục. Tổng thu NSNN của tỉnh tăng trưởng qua các năm, phản ánh sự phát triển kinh tế, song nguồn thu nội địa vẫn chưa đủ đáp ứng nhu cầu chi, khiến tỉnh phải dựa vào nguồn bổ sung từ Trung ương. Về cơ cấu chi thường xuyên, tỉnh Cà Mau đã ưu tiên đáng kể cho lĩnh vực giáo dục và đào tạo, chiếm tỷ trọng cao nhất, thể hiện sự quan tâm đến phát triển nguồn nhân lực. Chi cho y tế và đảm bảo an sinh xã hội cũng tăng lên, góp phần cải thiện đời sống người dân. Đặc biệt, chi quản lý hành chính, mặc dù vẫn chiếm tỷ trọng lớn, đã có xu hướng giảm tương đối, cho thấy nỗ lực trong việc tiết kiệm chi tiêu và thực hiện cơ chế tự chủ tài chính ở các đơn vị. Tuy nhiên, vẫn còn những vấn đề như tỷ trọng chi cho sự nghiệp khoa học công nghệ và môi trường còn thấp, trong khi chi an ninh – quốc phòng và hành chính còn cao so với xu thế hiện đại. Đối với chi đầu tư phát triển, tỷ trọng trong tổng chi NSNN của tỉnh còn tương đối thấp và việc đầu tư thường dàn trải, chưa thực sự tập trung vào các công trình trọng điểm, dẫn đến hiệu quả chưa cao. Mặc dù đã có những công trình hạ tầng được hoàn thành, góp phần thúc đẩy kinh tế-xã hội, nhưng tính đồng bộ và kết nối còn hạn chế, và tiến độ thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới vẫn còn chậm.

Quá trình tổ chức thực hiện chi NSNN tại Cà Mau cũng bộc lộ nhiều vướng mắc và bất cập. Công tác kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước (KBNN) đã được hiện đại hóa và giúp ngăn chặn nhiều khoản chi sai quy định, nhưng thủ tục vẫn còn cứng nhắc, nặng về hình thức chứng từ, gây chậm trễ và phiền hà cho các đơn vị thụ hưởng. Về lập dự toán, hệ thống “lồng ghép” khiến các cấp ngân sách địa phương bị động, thường phải chờ quyết định từ cấp trên, làm giảm tính chủ động và chính xác trong dự báo. Tình trạng này còn dẫn đến xu hướng “lập dự toán thu thấp, chi cao” để nhận được nhiều bổ sung hơn. Trong chấp hành ngân sách, việc quy định “thu đến đâu chi đến đó” hoặc “không được chi lớn hơn số thu” gây khó khăn trong việc ứng phó với các nhu cầu chi đột xuất hoặc không có trong dự toán, buộc địa phương phải vay mượn hoặc chậm thanh toán. Nhiều quy định pháp luật cũng chưa sát với thực tiễn, ví dụ như việc Trung ương xét tặng bằng khen nhưng kinh phí thưởng do địa phương chi, hay các chương trình mục tiêu đòi hỏi nguồn đối ứng lớn từ địa phương mà không có cơ chế đảm bảo rõ ràng. Đặc biệt, việc xử lý các khoản chi sai quy định hoặc các khoản tạm ứng không thu hồi được gặp nhiều khó khăn, gây mất cân đối ngân sách kéo dài. Công tác quyết toán và thanh tra, kiểm tra cũng còn mang tính hình thức, chưa đi sâu vào đánh giá hiệu quả thực chất, và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa đồng bộ, gây ách tắc trong công việc.

Để hoàn thiện quá trình tổ chức thực hiện chi NSNN tại tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015-2020, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp chiến lược và cụ thể. Trước tiên, cần tiếp cận cơ bản phương thức quản lý ngân sách theo đầu ra, chuyển từ việc kiểm soát các yếu tố đầu vào sang đánh giá kết quả và hiệu quả đạt được. Điều này đòi hỏi thiết lập mục tiêu chiến lược rõ ràng, sử dụng các chỉ số đo lường kết quả, lập kế hoạch ngân sách trung hạn tích hợp chi thường xuyên và chi đầu tư, đồng thời tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của các cơ quan sử dụng ngân sách. Thứ hai, cần thiết kế lại hệ thống ngân sách nhà nước theo hướng giảm tính “lồng ghép”, phân định rõ hơn quyền hạn và trách nhiệm của từng cấp ngân sách, đặc biệt là giữa HĐND và UBND, để HĐND thực sự là cơ quan quyền lực quyết định các vấn đề lớn và UBND có quyền điều hành linh hoạt hơn trong khuôn khổ cho phép. Đối với Cà Mau, cần xây dựng cơ cấu chi hợp lý hơn, tăng tỷ trọng chi đầu tư phát triển và chi cho các lĩnh vực sự nghiệp như khoa học công nghệ, giáo dục, y tế để thúc đẩy tăng trưởng và phát triển nguồn nhân lực, đồng thời tiết giảm chi hành chính và an ninh – quốc phòng một cách hiệu quả. Hoàn chỉnh quy trình lập dự toán bằng cách đưa ra hướng dẫn cụ thể, chi tiết cho từng đơn vị và thực sự lắng nghe ý kiến từ cơ sở, tránh sự áp đặt chủ quan. Cải thiện công tác thực hiện chi bằng cách lên tiến độ tạm ứng và cấp phát vốn khoa học hơn, đảm bảo nguồn lực cho các nhu cầu chi theo tiến độ. Cuối cùng, cần hoàn thiện công tác quyết toán và tăng cường thanh tra, kiểm tra theo hướng chuyên nghiệp hóa đội ngũ, chuẩn hóa quy trình, tập trung đánh giá hiệu quả chi tiêu thay vì chỉ dừng lại ở tính tuân thủ. Những giải pháp này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả, minh bạch và trách nhiệm của NSNN, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững của tỉnh Cà Mau.