Phòng Chống Rửa Tiền Qua Hệ Thống Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Công Thương Việt Nam (Vietinbank)

1. Thông tin Luận văn thạc sĩ

• Tên Luận văn: Phòng chống rửa tiền qua hệ thống Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam (Vietinbank)
• Tác giả: Phan Thanh Hương
• Số trang: 86
• Năm: 2017
• Nơi xuất bản: Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành học: Tài chính – Ngân hàng
• Từ khoá: Rửa tiền, Phòng chống rửa tiền, Ngân hàng thương mại, Vietinbank, FATF, KYC.

2. Nội dung chính

Luận văn nghiên cứu chuyên sâu về công tác phòng chống rửa tiền (PCRT) qua hệ thống Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công Thương Việt Nam (Vietinbank), trong bối cảnh rửa tiền đang trở thành một vấn nạn toàn cầu với những tác động tiêu cực sâu rộng đến kinh tế, xã hội, chính trị và an ninh của các quốc gia. Tác giả bắt đầu bằng việc hệ thống hóa và luận giải các vấn đề lý thuyết cơ bản về rửa tiền, bao gồm khái niệm, các hình thức phổ biến và chu trình rửa tiền điển hình qua hệ thống ngân hàng với ba giai đoạn chính: đầu tư phân tán (placement), phân tán lòng vòng (layering) và hợp nhất (integration). Hoạt động rửa tiền gây xói mòn hệ thống tài chính, làm giảm hiệu quả của khu vực kinh tế chính thức và bóp méo giá cả ngoại thương, dẫn đến rủi ro danh tiếng nghiêm trọng cho quốc gia. Nhận thức được tầm quan trọng của công tác PCRT, luận văn phân tích các dấu hiệu nhận biết rửa tiền qua hệ thống ngân hàng, chủ yếu thông qua thông tin khách hàng, các tài khoản đang bị điều tra, tính chất và đặc điểm giao dịch không mang lại lợi ích kinh tế, giao dịch tiền mặt lớn bất thường, và các khoản vay có hoặc không có thế chấp. Để đối phó với vấn nạn này, luận văn chỉ ra các phương thức PCRT hiệu quả trên thế giới, bao gồm việc ban hành luật và quy định chặt chẽ, thành lập cơ quan chuyên trách (FIU), thiết lập quy trình nội bộ tại các ngân hàng thương mại (nhận biết và phân loại rủi ro khách hàng, kiểm soát giao dịch đáng ngờ, lưu giữ hồ sơ), cùng với việc tuân thủ các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) và tăng cường hợp tác quốc tế. Các kinh nghiệm từ Mỹ, Anh, Trung Quốc và Nga được đưa ra làm ví dụ điển hình về việc xây dựng khung pháp lý nghiêm ngặt, áp dụng các biện pháp giám sát hiệu quả và hợp tác đa phương trong cuộc chiến chống rửa tiền. Những bài học này cung cấp nền tảng quan trọng cho Việt Nam trong việc hoàn thiện chính sách và thực tiễn PCRT.

Chương 2 của luận văn đi sâu vào thực trạng công tác phòng chống rửa tiền tại Việt Nam và tại Vietinbank, làm rõ cơ sở pháp lý và những thách thức đang tồn tại. Tại Việt Nam, hoạt động PCRT đã được Chính phủ quan tâm với việc ban hành Luật Phòng chống rửa tiền số 07/2012/QH13 và các văn bản hướng dẫn dưới luật, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho các tổ chức tài chính. Cơ quan chuyên trách là Cục Phòng chống rửa tiền thuộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã được thành lập để tiếp nhận, xử lý và phân tích thông tin về các giao dịch đáng ngờ. Việt Nam cũng là thành viên chính thức của Nhóm Châu Á – Thái Bình Dương về chống rửa tiền (APG) từ năm 2007, thể hiện cam kết hội nhập quốc tế. Thống kê cho thấy số lượng báo cáo giao dịch đáng ngờ gửi về Cục PCRT tăng đều qua các năm, với phương thức rửa tiền phổ biến nhất là thông qua nghiệp vụ chuyển tiền giữa các ngân hàng thương mại. Luận văn cũng điểm qua một số vụ việc rửa tiền điển hình tại Việt Nam, làm nổi bật sự tinh vi của tội phạm và tầm quan trọng của công tác nhận biết khách hàng, thu thập thông tin và báo cáo giao dịch đáng ngờ. Tuy nhiên, công tác PCRT tại Việt Nam vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn như thói quen sử dụng tiền mặt, môi trường pháp lý còn chưa hoàn thiện và thiếu đồng bộ, sự phối hợp giữa các cơ quan chưa chặt chẽ, năng lực ứng dụng công nghệ thông tin còn hạn chế, và số lượng báo cáo giao dịch đáng ngờ vẫn còn khiêm tốn so với quy mô giao dịch thực tế. Những hạn chế này tạo điều kiện cho tội phạm rửa tiền lợi dụng và làm giảm hiệu quả chung của công tác PCRT.

Đối với Vietinbank, luận văn mô tả chi tiết thực trạng công tác phòng chống rửa tiền, từ cơ cấu tổ chức đến các quy định nội bộ và ứng dụng công nghệ thông tin. Vietinbank đã thể hiện sự chủ động trong việc xây dựng cơ cấu tổ chức tuân thủ PCRT/Tài trợ khủng bố theo mô hình ba vòng kiểm soát, phù hợp với thông lệ quốc tế, bao gồm sự tham gia của Hội đồng Quản trị, Ban điều hành, Phòng chuyên trách PCRT (thuộc Khối Quản lý rủi ro) và Phòng Kiểm tra kiểm soát nội bộ & Kiểm toán nội bộ. Ngân hàng đã ban hành quy chế nội bộ về PCRT bao gồm các chính sách về lọc và rà soát danh sách đen/cấm vận, chính sách chấp nhận khách hàng (đặc biệt là khách hàng rủi ro cao hoặc PEPs), quy trình nhận biết và cập nhật thông tin khách hàng (KYC), đánh giá và phân loại mức độ rủi ro rửa tiền, giám sát và phát hiện giao dịch đáng ngờ, thiết lập quan hệ đại lý, xác định chủ sở hữu hưởng lợi, và quy trình báo cáo giao dịch nghi ngờ trong vòng 48 giờ. Đặc biệt, Vietinbank đã đầu tư vào ứng dụng công nghệ thông tin với dự án phần mềm AML (Anti-Money Laundering), bao gồm Siron KYC và Siron Embargo của Tonbeller, nhằm tự động hóa việc lọc và rà soát thông tin khách hàng, giám sát giao dịch và đánh giá rủi ro. Tuy nhiên, mặc dù có những nỗ lực đáng kể và số lượng báo cáo giao dịch đáng ngờ gửi về Cục PCRT tăng đều qua các năm, công tác này tại Vietinbank vẫn còn một số hạn chế như việc huấn luyện PCRT chưa đồng bộ cho toàn thể nhân viên, chế độ khen thưởng/xử phạt chưa thỏa đáng, ngân sách đầu tư công nghệ còn hạn chế, và thiếu kinh nghiệm trong việc phát hiện các hành vi rửa tiền tinh vi từ nước ngoài.

Dựa trên những đánh giá về thực trạng và các hạn chế, Chương 3 của luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả công tác phòng chống rửa tiền tại Vietinbank, đồng thời đưa ra kiến nghị cho các cơ quan quản lý. Định hướng phát triển của Vietinbank đến năm 2020 và định hướng chung về PCRT của ngành ngân hàng Việt Nam đều nhấn mạnh sự cần thiết của việc nâng cao năng lực quản trị rủi ro, cải thiện hệ thống giám sát dòng vốn và tăng cường hợp tác quốc tế. Để đạt được các mục tiêu này, Vietinbank cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua tuyển chọn nhân sự có đạo đức và chuyên môn cao, chế độ đãi ngộ hợp lý và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Đồng thời, nâng cao năng lực quản trị rủi ro bằng cách tăng cường năng lực tài chính, hoàn thiện hệ thống văn bản chế độ, xây dựng bộ máy giám sát rủi ro độc lập, chuyên nghiệp hóa cán bộ và phát triển hệ thống công nghệ thông tin đồng bộ, hiệu quả. Luận văn cũng đề xuất hạn chế việc cấp tín dụng bằng tiền mặt, thay vào đó là giải ngân qua thẻ ATM hoặc chuyển khoản trực tiếp, nhằm kiểm soát dòng tiền tốt hơn và giảm thiểu cơ hội cho hoạt động rửa tiền. Một giải pháp quan trọng khác là ban hành quy trình phòng chống rửa tiền nội bộ chặt chẽ, phân định rõ trách nhiệm của từng bộ phận và cá nhân. Cuối cùng, luận văn kiến nghị thành lập một bộ phận chuyên trách về phân tích thông tin khách hàng để tập trung thu thập, xử lý và phân loại thông tin, từ đó nhận diện sớm các đối tượng có nguy cơ rửa tiền. Bên cạnh đó, luận văn đưa ra kiến nghị cho cơ quan lập pháp và các bộ, ban, ngành liên quan về việc hoàn thiện khung pháp lý PCRT, tăng cường phối hợp và hỗ trợ ngân hàng, cũng như cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về việc chủ trì xây dựng chiến lược PCRT, hạn chế thanh toán tiền mặt, làm đầu mối chia sẻ thông tin và hỗ trợ NHTM phát triển PCRT dựa trên rủi ro.