Bank Concentration And Efficiency Of Commercial Banks In Vietnam

1. Thông tin Luận văn thạc sĩ

• Tên Luận văn: Bank concentration and efficiency of commercial banks in Vietnam (Tập trung ngân hàng và hiệu quả của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam)
• Tác giả: LE NGUYEN QUYNH HUONG, NGUYEN HUU BINH
• Số trang: 26
• Năm: 2017
• Nơi xuất bản: ICUEH2017 (Hội nghị Quốc tế về Hệ sinh thái Đại học-Doanh nghiệp và Nguồn nhân lực), Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (University of Economics HCMC)
• Chuyên ngành học: Kinh tế học/Tài chính Ngân hàng
• Từ khoá: Vietnam; bank concentration; efficiency; structure conduct performance (Việt Nam; tập trung ngân hàng; hiệu quả; cấu trúc hành vi hiệu quả).

2. Nội dung chính

Bài viết này tập trung nghiên cứu mối quan hệ phức tạp và còn nhiều tranh cãi giữa mức độ tập trung thị trường và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, thị trường tài chính nói chung và ngành ngân hàng nói riêng phải đối mặt với áp lực cạnh tranh gay gắt. Hiệu quả hoạt động trở thành yếu tố then chốt cho sự tồn tại và phát triển của các ngân hàng, đặc biệt trong giai đoạn thực hiện Đề án tái cơ cấu hệ thống ngân hàng. Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu trước đây kiểm định các giả thuyết như Cấu trúc – Hành vi – Hiệu quả (SCP) và Cấu trúc Hiệu quả (ES), cũng như giả thuyết “cuộc sống yên bình” (QL) ở nhiều quốc gia, nhưng tại Việt Nam, các nghiên cứu còn hạn chế và đặc biệt chưa có công trình nào phân tích đồng thời mối quan hệ này bằng phương pháp Granger causality. Đây chính là khoảng trống nghiên cứu mà bài viết mong muốn lấp đầy, nhằm làm rõ mức độ mà sự tập trung ngân hàng ảnh hưởng hoặc bị ảnh hưởng bởi hiệu quả hoạt động của ngân hàng tại Việt Nam, từ đó kiểm định các giả thuyết SCP và ES trong một bối cảnh cụ thể của nền kinh tế chuyển đổi.

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, nhóm tác giả đã áp dụng một phương pháp luận toàn diện, bao gồm việc đo lường mức độ tập trung thị trường ngân hàng và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng. Mức độ tập trung được đánh giá thông qua hai chỉ số phổ biến là Tỷ lệ tập trung (CR), cụ thể là CR4 (tỷ lệ tài sản của 4 ngân hàng lớn nhất) và Chỉ số Herfindahl-Hirschman (HHI), đây là những chỉ số được sử dụng rộng rãi để đánh giá cấu trúc thị trường. Trong bối cảnh Việt Nam, “tứ đại gia” ngân hàng truyền thống (BIDV, Vietcombank, Vietinbank và Agribank) thường được xem là các ngân hàng lớn nhất. Hiệu quả hoạt động của ngân hàng được tính toán bằng hai phương pháp chính: Phân tích Bao dữ liệu (DEA) và Phương pháp Biên ngẫu nhiên (SFA), với cách tiếp cận trung gian trong việc xác định các yếu tố đầu vào (chi phí lãi và các chi phí hoạt động khác) và đầu ra (thu nhập lãi thuần và các thu nhập hoạt động khác) của ngân hàng. Cuối cùng, phương pháp Granger causality được sử dụng để kiểm định mối quan hệ nhân quả hai chiều giữa tập trung và hiệu quả, đồng thời đánh giá sự phù hợp của các giả thuyết SCP và ES. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất của 21 ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2007 đến 2014, một giai đoạn quan trọng với nhiều biến động và tái cơ cấu trong hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Kết quả thực nghiệm của nghiên cứu mang lại những phát hiện đáng chú ý về bối cảnh thị trường ngân hàng Việt Nam. Về mức độ tập trung, các chỉ số HHI và CR4 cho thấy sự gia tăng tập trung lên mức cao nhất vào năm 2008, sau đó giảm dần đến năm 2012, và có xu hướng tăng nhẹ trở lại vào giai đoạn 2013-2014 do các hoạt động sáp nhập và mua lại (M&A). Tuy nhiên, nhìn chung, mức độ tập trung của hệ thống ngân hàng Việt Nam vẫn được xếp vào loại thấp, cho thấy mức độ cạnh tranh cao, điều này có thể là một tin tốt cho người tiêu dùng nhưng lại tiềm ẩn thách thức đối với các ngân hàng nội địa trong bối cảnh hội nhập khu vực. Về hiệu quả hoạt động, việc áp dụng cả DEA và SFA đã chỉ ra rằng các ngân hàng quốc doanh thường có điểm hiệu quả thấp hơn so với các ngân hàng khác, nhấn mạnh nhu cầu tái cơ cấu và cổ phần hóa. Quan trọng hơn, kết quả kiểm định Granger causality đã không hỗ trợ rõ ràng cho cả giả thuyết SCP lẫn ES. Cụ thể, nghiên cứu tìm thấy mối quan hệ nhân quả chạy từ hiệu quả đến tập trung là yếu và âm (nghĩa là hiệu quả ngân hàng cao hơn lại gây ra sự giảm cạnh tranh), bác bỏ giả thuyết ES. Ngược lại, mối quan hệ nhân quả từ tập trung đến hiệu quả cũng không có ý nghĩa thống kê, không ủng hộ giả thuyết SCP. Điều này ngụ ý rằng, trong bối cảnh Việt Nam, hiệu quả hoạt động hay mức độ tập trung thị trường không có ảnh hưởng đáng kể lên nhau theo các mô hình lý thuyết truyền thống.

Từ những phát hiện trên, bài viết đưa ra các hàm ý chính sách quan trọng. Thứ nhất, mặc dù mức độ tập trung thị trường ngân hàng Việt Nam hiện đang ở mức thấp, SBV cần tiếp tục duy trì và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, tránh các hoạt động M&A không cần thiết có thể dẫn đến sự gia tăng tập trung quá mức, đặc biệt khi Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) 2015 mang lại áp lực cạnh tranh lớn từ các ngân hàng nước ngoài. Thứ hai, việc các ngân hàng quốc doanh thể hiện hiệu quả kém hơn cho thấy sự cấp thiết của việc tăng cường tái cơ cấu, cổ phần hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của nhóm ngân hàng này. SBV cũng cần có các kịch bản và chính sách quản lý phù hợp cho các thương vụ M&A liên quan đến các ngân hàng yếu kém, có thể bao gồm sự tham gia của các tổ chức nước ngoài. Cuối cùng, việc các giả thuyết SCP và ES không được ủng hộ cho thấy những đặc thù trong cơ chế hoạt động của ngành ngân hàng Việt Nam. Các tác giả lập luận rằng sự can thiệp và quy định chặt chẽ của nhà nước, bao gồm chính sách ưu đãi cho các ngân hàng quốc doanh, có thể đã hạn chế khả năng các ngân hàng hiệu quả tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững hoặc các ngân hàng lớn đạt được lợi nhuận độc quyền. Điều này cho thấy vai trò của chính sách trong việc định hình cấu trúc và hành vi thị trường, đôi khi đi ngược lại các động lực thị trường thông thường. Do đó, cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng trong các chính sách điều tiết để không vô tình cản trở sự phát triển lành mạnh và hiệu quả của hệ thống ngân hàng.