Biện Pháp Nâng Cao Khả Năng Vận Dụng Tính Trọng Yếu Trong Kiểm Toán Báo Cáo Tài Chính Của Các Công Ty Kiểm Toán Độc Lập Nhỏ Và Vừa Tại Thành Phố Hồ Chí Minh

1. Thông tin Luận văn thạc sĩ

• Tên Luận văn: Biện pháp nâng cao khả năng vận dụng tính trọng yếu trong kiểm toán báo cáo tài chính của các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa tại Thành phố Hồ Chí Minh
• Tác giả: Đinh Vũ Khánh Ngọc
• Số trang: 153
• Năm: 2017
• Nơi xuất bản: TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành học: Kế toán
• Từ khoá: Tính trọng yếu, kiểm toán báo cáo tài chính, công ty kiểm toán độc lập, công ty kiểm toán nhỏ và vừa, Thành phố Hồ Chí Minh, nâng cao khả năng vận dụng.

2. Nội dung chính

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường phát triển mạnh mẽ và hội nhập quốc tế sâu rộng, hoạt động kiểm toán đóng vai trò thiết yếu trong việc nâng cao chất lượng thông tin tài chính, giúp người sử dụng đưa ra các quyết định kinh tế đúng đắn. Kiểm toán độc lập tại Việt Nam, dù còn non trẻ, đã có những đóng góp đáng kể nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức về chất lượng, đặc biệt là tại các công ty kiểm toán độc lập quy mô nhỏ và vừa. Một trong những khái niệm nền tảng, xuyên suốt và mang tính quyết định đến chất lượng kiểm toán báo cáo tài chính (BCTC) là “tính trọng yếu”. Khái niệm này, đã được hình thành và phát triển từ lâu trên thế giới và tại Việt Nam, được quy định chi tiết trong các Chuẩn mực kiểm toán quốc tế (ISA) và Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA). Tính trọng yếu đề cập đến tầm quan trọng của một thông tin mà nếu thiếu hoặc sai sót có thể ảnh hưởng đến quyết định của người sử dụng BCTC, bao gồm cả hai khía cạnh định lượng (quy mô) và định tính (bản chất). Việc vận dụng hiệu quả tính trọng yếu không chỉ giúp kiểm toán viên (KTV) tập trung nguồn lực vào những rủi ro lớn nhất mà còn đảm bảo tính hiệu quả và tin cậy của cuộc kiểm toán, tối ưu hóa chi phí và thời gian. Mục tiêu của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận về tính trọng yếu, khảo sát thực trạng vận dụng và từ đó đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao khả năng vận dụng tính trọng yếu trong kiểm toán BCTC của các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa tại TP. Hồ Chí Minh.

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, luận văn đã sử dụng phương pháp hỗn hợp, kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng. Phương pháp định tính được thực hiện thông qua nghiên cứu tình huống tại ba công ty kiểm toán độc lập đại diện cho ba quy mô (lớn, vừa, nhỏ) là Deloitte Việt Nam, U&I và PACO, nhằm tìm hiểu chi tiết quy trình vận dụng tính trọng yếu và thu thập minh họa từ hồ sơ kiểm toán. Phương pháp định lượng được triển khai thông qua khảo sát bằng bảng câu hỏi với 48 KTV từ các công ty kiểm toán độc lập tại TP. Hồ Chí Minh, được phân nhóm theo quy mô, việc áp dụng chương trình kiểm toán mẫu, số lượng KTV có chứng chỉ hành nghề và việc là thành viên của hãng kiểm toán quốc tế. Các giả thuyết nghiên cứu được đặt ra để kiểm định sự khác biệt trong vận dụng tính trọng yếu giữa các nhóm công ty kiểm toán. Quy trình vận dụng tính trọng yếu được xem xét xuyên suốt ba giai đoạn của cuộc kiểm toán: lập kế hoạch (xác định mức trọng yếu tổng thể, mức trọng yếu thực hiện, ngưỡng sai sót không đáng kể), thực hiện kiểm toán (sử dụng mức trọng yếu để chọn mẫu, đánh giá sai sót) và hoàn thành kiểm toán (tổng hợp và đánh giá sai sót chưa điều chỉnh). Khía cạnh kiểm soát chất lượng trong việc vận dụng tính trọng yếu cũng được đặc biệt quan tâm trong quá trình nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu thực trạng cho thấy sự vận dụng tính trọng yếu trong kiểm toán BCTC tại các công ty kiểm toán độc lập ở TP. Hồ Chí Minh còn nhiều điểm chưa đồng đều. Các công ty kiểm toán lớn thường có quy trình bài bản hơn, với sự chú trọng đến xét đoán chuyên môn, kiểm soát chất lượng và sử dụng các công cụ hỗ trợ hiện đại. Ngược lại, các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa thường có xu hướng vận dụng tính trọng yếu một cách hình thức, máy móc, chủ yếu dựa vào hồ sơ kiểm toán năm trước hoặc các tiêu chí thông thường mà ít khi có sự đánh giá sâu sắc tình hình tài chính khách hàng hoặc điều chỉnh linh hoạt. Việc xác định mức trọng yếu cho từng khoản mục và việc điều chỉnh mức trọng yếu trong quá trình thực hiện kiểm toán cũng chưa được chú trọng đúng mức tại nhóm công ty này. Phân tích định lượng cũng xác nhận rằng có sự khác biệt đáng kể trong khả năng vận dụng tính trọng yếu giữa các công ty kiểm toán có quy mô lớn với các công ty nhỏ và vừa, giữa các công ty có nhiều KTV có chứng chỉ hành nghề với các công ty ít hơn, và giữa các công ty là thành viên của hãng quốc tế với các công ty không phải. Những hạn chế này phần lớn xuất phát từ năng lực và kinh nghiệm của KTV, áp lực cạnh tranh về phí dịch vụ dẫn đến cắt giảm thủ tục, và sự thiếu hụt về hệ thống kiểm soát chất lượng nội bộ.

Trên cơ sở những kết quả và hạn chế đã chỉ ra, luận văn đề xuất nhiều biện pháp đồng bộ nhằm nâng cao khả năng vận dụng tính trọng yếu trong kiểm toán BCTC. Đối với bản thân các công ty kiểm toán độc lập nhỏ và vừa, cần tập trung nâng cao năng lực và kinh nghiệm của KTV thông qua đào tạo liên tục, khuyến khích xét đoán chuyên môn, xây dựng đội ngũ nhân sự chất lượng. Đồng thời, hoàn thiện quy trình vận dụng tính trọng yếu ở cả ba giai đoạn kiểm toán: tìm hiểu khách hàng và môi trường kinh doanh một cách sâu sắc hơn trong giai đoạn lập kế hoạch, sử dụng mức trọng yếu hiệu quả hơn trong việc chọn mẫu và đánh giá sai sót khi thực hiện kiểm toán, và đánh giá lại mức trọng yếu cùng các sai sót chưa điều chỉnh khi hoàn thành kiểm toán. Đặc biệt, cần thiết lập và duy trì hệ thống kiểm soát chất lượng chặt chẽ, phù hợp với quy mô và đặc điểm hoạt động. Về phía Bộ Tài chính, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát chất lượng, và đưa ra các chế tài xử phạt nghiêm minh. Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA) cần phát huy vai trò cập nhật kiến thức, xây dựng môi trường cạnh tranh lành mạnh và phát triển các chương trình kiểm toán mẫu, hướng dẫn kiểm soát chất lượng phù hợp hơn với đặc thù của các công ty kiểm toán nhỏ và vừa. Các trường đại học đào tạo chuyên ngành kiểm toán cũng cần cập nhật chương trình giảng dạy, gắn lý thuyết với thực tiễn và tăng cường kỹ năng mềm cho sinh viên, đảm bảo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành.