Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Thu Nhập Ngoài Lãi Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

1. Thông tin Luận văn thạc sĩ

• Tên Luận văn: Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập ngoài lãi tại các Ngân hàng thương mại Việt Nam
• Tác giả: Nguyễn Tấn Thuận
• Số trang: 83
• Năm: 2017
• Nơi xuất bản: TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành học: Tài chính – Ngân hàng
• Từ khoá: Thu nhập ngoài lãi, ngân hàng thương mại, dịch vụ phi tín dụng, yếu tố ảnh hưởng, Việt Nam, chất lượng quản lý, tỷ lệ cho vay, công nghệ, chất lượng nợ.

2. Nội dung chính

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu và Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt là những khó khăn trong hoạt động tín dụng truyền thống, việc đa dạng hóa nguồn thu đã trở thành một định hướng chiến lược quan trọng đối với các ngân hàng thương mại (NHTM). Luận văn “Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập ngoài lãi tại các Ngân hàng thương mại Việt Nam” của Nguyễn Tấn Thuận đã nghiên cứu sâu rộng về vấn đề này, nhằm xác định các nhân tố tác động đến thu nhập ngoài lãi, đo lường mức độ ảnh hưởng của chúng, và từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực để nâng cao hiệu quả hoạt động ngoài lãi. Thu nhập ngoài lãi, được định nghĩa là khoản thu nhập từ các sản phẩm, dịch vụ phi tín dụng, đóng vai trò ngày càng then chốt trong việc phân tán rủi ro, ổn định dòng tiền, và tăng cường năng lực cạnh tranh cho các NHTM. Nghiên cứu này tập trung phân tích dữ liệu thứ cấp từ 15 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2006-2016, sử dụng phương pháp hồi quy kinh tế lượng mô hình SUR, nhằm mang lại cái nhìn tổng quan và những khuyến nghị cụ thể cho các nhà quản trị ngân hàng. Mục tiêu chính của luận văn không chỉ dừng lại ở việc nhận diện các yếu tố mà còn là xây dựng cơ sở khoa học để các ngân hàng có thể hoạch định chiến lược phát triển bền vững, thích ứng với những biến động của thị trường và nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng.

Để đạt được mục tiêu đó, luận văn đã xây dựng một cơ sở lý thuyết vững chắc về thu nhập ngoài lãi. Theo đó, thu nhập ngoài lãi của ngân hàng được tạo ra từ nhiều hoạt động khác nhau, bao gồm thu nhập thuần từ hoạt động dịch vụ phi tín dụng (như dịch vụ ủy thác, chuyển tiền, nhờ thu, phát hành thư tín dụng, phát hành và thanh toán thẻ, dịch vụ ngân hàng điện tử, bảo lãnh, thanh toán trong nước và quốc tế), thu nhập từ hoạt động kinh doanh ngoại hối (giao ngay, kỳ hạn, tương lai, hoán đổi, quyền chọn), thu nhập từ mua bán chứng khoán (kinh doanh và đầu tư), và hoạt động góp vốn, liên doanh. Vai trò của thu nhập ngoài lãi là vô cùng quan trọng đối với NHTM, giúp đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ, nâng cao uy tín và vị thế, phân tán rủi ro tín dụng, thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế, và sử dụng vốn hiệu quả. Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập ngoài lãi được phân loại thành nhân tố nội tại (năng lực tài chính, hệ thống công nghệ thông tin, năng lực quản trị điều hành và chiến lược nguồn nhân lực, kênh phân phối, chính sách khách hàng) và nhân tố từ môi trường bên ngoài (cơ sở pháp lý, cạnh tranh, tăng trưởng kinh tế và môi trường xã hội, tình hình chính trị, nhu cầu khách hàng, chính sách của Chính phủ, đối thủ cạnh tranh, chính sách quản lý đầu tư, cơ cấu tổ chức, chất lượng nguồn nhân lực, hệ thống theo dõi và quản lý thông tin, hệ thống kiểm soát nội bộ, cơ sở hạ tầng kỹ thuật). Từ các lý thuyết và lược khảo nghiên cứu trước, luận văn đã xây dựng mô hình nghiên cứu ban đầu với các giả thuyết về mối liên hệ giữa chất lượng quản lý, tỷ lệ tiền gửi, tỷ lệ cho vay, và sự phát triển công nghệ với thu nhập ngoài lãi.

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm, dựa trên dữ liệu 15 NHTM Việt Nam giai đoạn 2006-2016, đã mang lại những phát hiện quan trọng. Sử dụng mô hình ước lượng SUR, luận văn chỉ ra rằng ở mức độ tin cậy 95%, có hai yếu tố chính tác động đến thu nhập ngoài lãi: chất lượng quản lý của ngân hàng và tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản. Chất lượng quản lý có tác động dương, thể hiện quản lý tốt giúp ngân hàng tối ưu hóa chi phí và phát triển dịch vụ hiệu quả. Điều đặc biệt là tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản lại có tác động dương đến thu nhập ngoài lãi, trái ngược với giả thuyết ban đầu và một số nghiên cứu nước ngoài. Điều này được giải thích là do tại Việt Nam, hoạt động cho vay thường đi kèm với việc cung cấp các dịch vụ có thu phí hoặc tạo điều kiện cho các dịch vụ khác phát triển, chẳng hạn như dịch vụ thanh toán, thẻ tín dụng liên quan đến hoạt động cho vay tiêu dùng. Khi hạ thấp độ tin cậy xuống 85%, hai yếu tố khác cũng được xác định có ảnh hưởng là chất lượng nợ và sự phát triển công nghệ của ngân hàng. Cụ thể, chất lượng nợ có tác động ngược chiều, cho thấy khi chất lượng nợ tốt (ít nợ xấu), ngân hàng có xu hướng tập trung vào hoạt động tín dụng, làm giảm sự chú trọng vào thu nhập ngoài lãi; ngược lại, khi nợ xấu tăng, thu nhập ngoài lãi được đẩy mạnh như một biện pháp bù đắp. Sự phát triển công nghệ có tác động dương, nhấn mạnh vai trò của công nghệ trong việc cung ứng các dịch vụ hiện đại như e-banking và thẻ, góp phần gia tăng nguồn thu phi lãi. Về mức độ ảnh hưởng, tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản là yếu tố tác động mạnh nhất, sau đó đến chất lượng quản lý, chất lượng nợ, và cuối cùng là sự phát triển công nghệ. Yếu tố tỷ lệ tiền gửi của khách hàng không được tìm thấy có tác động đáng kể đến thu nhập ngoài lãi trong phạm vi nghiên cứu này.

Từ những kết quả nghiên cứu, luận văn đã đưa ra các khuyến nghị thiết thực cho các NHTM Việt Nam. Để nâng cao chất lượng quản lý, ngân hàng cần tách bạch rõ quyền hạn, trách nhiệm giữa các bộ phận, tăng cường phối hợp nội bộ, và áp dụng các chuẩn mực quản trị rủi ro quốc tế như Basel II/III. Đối với yếu tố tỷ lệ cho vay và mối liên hệ của nó với thu nhập ngoài lãi, các ngân hàng cần đẩy mạnh phát triển các dịch vụ liên kết, cross-selling sản phẩm, và xây dựng chính sách khách hàng ưu đãi khi sử dụng trọn gói các dịch vụ. Nhằm cải thiện chất lượng nợ và hướng tới đa dạng hóa thu nhập bền vững, các ngân hàng nên tăng cường năng lực vốn, xây dựng nền tảng khách hàng vững chắc thông qua phân khúc thị trường và CRM, đồng thời đầu tư vào nghiên cứu phát triển sản phẩm dịch vụ mới. Cuối cùng, để tận dụng tối đa tác động tích cực của công nghệ, các ngân hàng cần đầu tư vào hệ thống công nghệ thông tin ổn định, bảo mật, nâng cấp phần mềm, phát triển các tiện ích số hóa và chú trọng an ninh thông tin. Các khuyến nghị này nhằm giúp các NHTM không chỉ tăng cường thu nhập ngoài lãi mà còn củng cố vị thế, nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo sự phát triển ổn định, bền vững trong dài hạn, góp phần vào sự lành mạnh của hệ thống tài chính quốc gia. Luận văn cũng thừa nhận những hạn chế về quy mô mẫu và tính tổng quát của giải pháp, đồng thời gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo để làm phong phú thêm hiểu biết về lĩnh vực này.