Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Quản Lý Thuế Nhập Khẩu – Xuất Khẩu Tại Cục Hải Quan Thành Phố Hồ Chí Minh

1. Thông tin Luận văn thạc sĩ

• Tên Luận văn: CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ QUẢN LÝ THUẾ NHẬP KHẨU – XUẤT KHẨU TẠI CỤC HẢI QUAN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• Tác giả: NGUYỄN THU THỦY
• Số trang: 123
• Năm: 2017
• Nơi xuất bản: TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
• Chuyên ngành học: Quản lý công (Mã số: 60340403)
• Từ khoá: Hiệu quả quản lý thuế nhập khẩu – xuất khẩu, nhân tố ảnh hưởng, Cục Hải quan Thành phố Hồ Chí Minh, mức tuân thủ của người nộp thuế, hiệu suất thu, số lượng dịch vụ đối với người nộp thuế, số nợ thuế đọng, mức sai phạm.

2. Nội dung chính

Luận văn nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế nhập khẩu – xuất khẩu tại Cục Hải quan Thành phố Hồ Chí Minh nhằm đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này. Đề tài xuất phát từ tầm quan trọng của thuế xuất nhập khẩu trong tổng thu ngân sách nhà nước, đặc biệt là vai trò của Cục Hải quan TP.HCM – một trong những trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, đóng góp đáng kể vào nguồn thu của ngành Hải quan. Tuy nhiên, việc quản lý hiệu quả nguồn thu khổng lồ này luôn là một thách thức không nhỏ. Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là cung cấp cơ sở đề xuất các cơ chế, chính sách quản lý thuế nhập khẩu – xuất khẩu tốt hơn cho Cục Hải quan TP.HCM trong thời gian tới. Để đạt được mục tiêu này, luận văn tập trung vào việc nghiên cứu lý thuyết về quản lý thuế xuất nhập khẩu, xây dựng và kiểm định mô hình các yếu tố tác động, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong nội hàm của hiệu quả quản lý thuế, tập trung vào các nhân tố cấu thành chứ không phải các yếu tố bên ngoài, và khảo sát dữ liệu của Cục Hải quan TP.HCM trong giai đoạn 2011-2015. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý thuế trong bối cảnh cải cách, hiện đại hóa Hải quan.

Cơ sở lý luận của luận văn được xây dựng vững chắc, bắt đầu từ việc làm rõ các khái niệm về thuế nhập khẩu và thuế xuất khẩu, nhấn mạnh tính chất và vai trò của chúng như một công cụ quan trọng trong chính sách kinh tế vĩ mô, quản lý hoạt động xuất nhập khẩu, bảo hộ sản xuất trong nước và tạo nguồn thu ngân sách. Luận văn cũng phân tích sâu về quản lý thuế, bao gồm chủ thể, đối tượng, công cụ, và các chức năng cơ bản (đăng ký, dịch vụ, xử lý khai báo, kiểm tra, thanh tra thuế) cũng như chức năng trợ giúp (công nghệ thông tin, pháp lý, nhân lực). Một điểm cốt lõi là sự phân biệt rõ ràng giữa “hiệu suất” (efficiency – làm đúng cách, tỷ lệ đầu ra/đầu vào) và “hiệu quả” (effectiveness – làm đúng việc, tỷ lệ kết quả/đầu vào) trong quản lý thuế, cho rằng hiệu suất chỉ là một khía cạnh của hiệu quả. Từ đó, hiệu quả quản lý thuế nhập khẩu – xuất khẩu được định nghĩa dựa trên nhiều tiêu chí như số thuế thu được, dịch vụ cung cấp cho người nộp thuế, mức độ tuân thủ tự nguyện, và khả năng kiểm soát rủi ro. Các nghiên cứu đi trước về quản lý thuế của các tác giả trong nước và quốc tế (như Lỗ Thị Nhụ, WCO, TADAT) được lược khảo, cung cấp nền tảng để tác giả đề xuất mô hình nghiên cứu gồm năm nhân tố chính ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế nhập khẩu – xuất khẩu, bao gồm: Mức tuân thủ của người nộp thuế, Hiệu suất thu, Số lượng dịch vụ đối với người nộp thuế, Số nợ thuế đọng và Mức sai phạm. Thực trạng công tác quản lý thuế tại Cục Hải quan TP.HCM giai đoạn 2011-2015 cũng được phân tích chi tiết, cho thấy những kết quả đạt được về thu ngân sách, công tác kiểm tra, giám sát hàng hóa, quản lý nợ thuế và công tác trị giá tính thuế, đồng thời chỉ ra những thách thức và biến động.

Phương pháp nghiên cứu được tiến hành theo hai giai đoạn chính: nghiên cứu sơ bộ định tính và nghiên cứu chính thức định lượng. Giai đoạn định tính bao gồm thảo luận nhóm tập trung và phỏng vấn sơ bộ các chuyên gia, nhằm điều chỉnh và bổ sung các thang đo, đảm bảo tính phù hợp của mô hình lý thuyết với thực tiễn. Kết quả nghiên cứu định tính khẳng định các yếu tố trong mô hình ban đầu đã đề xuất. Giai đoạn định lượng được thực hiện thông qua bảng câu hỏi khảo sát với 156 phiếu hợp lệ từ các cán bộ thuộc Cục Hải quan, Chi cục Hải quan, Cơ quan Thuế, Kho bạc Nhà nước và Ngân hàng tại TP.HCM. Dữ liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm SPSS version 20.0, sử dụng các công cụ thống kê như Cronbach’s Alpha để kiểm định độ tin cậy của thang đo, phân tích nhân tố khám phá EFA để xác định các thành phần và phân tích hồi quy tuyến tính để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu. Kết quả kiểm định cho thấy các thang đo đều đạt độ tin cậy và giá trị, mô hình xây dựng phù hợp với dữ liệu thu thập, và cả năm giả thuyết đặt ra trong mô hình nghiên cứu đều được khẳng định.

Kết quả nghiên cứu định lượng đã chỉ ra rằng tất cả năm nhân tố đều có tác động dương và có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả quản lý thuế xuất khẩu – nhập khẩu tại Cục Hải quan TP.HCM. Cụ thể, các nhân tố được xếp hạng theo mức độ ảnh hưởng giảm dần dựa trên hệ số Beta chuẩn hóa là: “Thành phần Mức sai phạm” (beta = 0.262), “Thành phần Số nợ thuế đọng” (beta = 0.217), “Thành phần Hiệu suất thu” (beta = 0.209), “Thành phần Số lượng dịch vụ đối với người nộp thuế” (beta = 0.157) và “Thành phần Mức tuân thủ của người nộp thuế” (beta = 0.147). Mô hình hồi quy này giải thích được 52.4% sự biến thiên của biến phụ thuộc “Hiệu quả quản lý thuế nhập khẩu – xuất khẩu”. Từ những kết quả này, luận văn đề xuất một số kiến nghị chính sách nhằm nâng cao hiệu quả quản lý: tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra thuế theo hướng ngăn ngừa sai phạm; đổi mới công tác quản lý nợ thuế theo hướng giảm nợ quá hạn; nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin để hỗ trợ quản lý thu thuế hiệu quả; và hoàn thiện bộ máy, năng lực nhân sự của cơ quan Hải quan theo hướng chuyên nghiệp hóa, đào tạo chuyên sâu. Mặc dù đã đạt được các mục tiêu đề ra, luận văn cũng thừa nhận một số hạn chế như khả năng giải thích của mô hình chưa đạt tuyệt đối, phương pháp lấy mẫu thuận tiện và cỡ mẫu còn khiêm tốn, và chưa phân tích sự khác biệt giữa hiệu quả quản lý thuế xuất nhập khẩu với thuế nội địa, mở ra hướng nghiên cứu cho các đề tài tiếp theo.