Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Thành Phố Hải Phòng

1. Thông tin Luận văn thạc sĩ

• Tên Luận văn: Nâng cao năng lực cạnh tranh thành phố Hải Phòng
• Tác giả: Nguyễn Hào Hiệp
• Số trang: 106
• Năm: 2017
• Nơi xuất bản: Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh – Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright
• Chuyên ngành học: Chính sách công
• Từ khoá: Năng lực cạnh tranh, Hải Phòng, Chính sách công, Cảng biển, Môi trường kinh doanh, Ngân sách, Việc làm, Phát triển địa phương.

2. Nội dung chính

Hải Phòng, với vị thế trung tâm kinh tế – xã hội của vùng Đồng bằng Sông Hồng và là cửa ngõ hàng hải quan trọng của miền Bắc, đang đối mặt với nguy cơ tụt hậu đáng kể khi tốc độ phát triển của các đối thủ cạnh tranh tiềm năng như Bình Dương, Quảng Ninh, Bắc Ninh đang ngày càng mạnh mẽ và thu hẹp khoảng cách. Nghiên cứu này tập trung phân tích năng lực cạnh tranh của thành phố Hải Phòng dựa trên hai mục tiêu cốt lõi của một địa phương là tạo việc làm, thu nhập cho người dân và đảm bảo ngân sách cung cấp dịch vụ công, sử dụng khung phân tích năng lực cạnh tranh địa phương của Porter được hiệu chỉnh bởi Vũ Thành Tự Anh. Kết quả cho thấy Hải Phòng hiện chưa tạo đủ việc làm hấp dẫn cho người lao động, đặc biệt là lao động có kỹ năng, với cơ hội việc làm kém hấp dẫn so với các đô thị lớn khác, dẫn đến tình trạng xuất cư ròng. Lực lượng lao động còn tập trung nhiều trong các khu vực phi chính thức, nông nghiệp và công nghiệp thâm dụng lao động có tiềm năng phát triển hạn chế. Về ngân sách, thành phố phụ thuộc phần lớn vào nguồn thu hải quan từ hoạt động ngoại thương, tuy nhiên phần lớn khoản thu này thuộc về ngân sách Trung ương theo cơ chế phân chia hiện hành. Ngân sách địa phương hạn chế đã gây khó khăn lớn trong việc đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng và các ngành kinh tế trọng điểm, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì vị thế và hiện thực hóa mục tiêu trở thành “thành phố cảng xanh, văn minh hiện đại phát triển bền vững”.

Phân tích các yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh cho thấy Hai Phòng có nhiều lợi thế sẵn có về tài nguyên thiên nhiên (đá vôi, tài nguyên biển) và vị trí địa lý chiến lược, là cửa ngõ giao thương đường biển quan trọng cho cả miền Bắc. Quy mô dân số lớn cũng tạo ra thị trường tại chỗ và nguồn lao động dồi dào. Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh ở cấp độ địa phương còn nhiều điểm yếu. Về hạ tầng xã hội, dù giáo dục phổ thông và hệ thống y tế cơ bản đáp ứng nhu cầu, chất lượng vẫn cần cải thiện, đặc biệt là chất lượng đào tạo đại học và nghề nghiệp chưa thực sự đáp ứng yêu cầu doanh nghiệp. Hạ tầng kỹ thuật, mặc dù khá đầy đủ với nhiều loại hình giao thông và các khu công nghiệp, lại thiếu đồng bộ, chất lượng kém và khó tiếp cận đối với doanh nghiệp. Các tuyến giao thông kết nối cảng thường xuyên quá tải, trong khi đường sắt và đường thủy nội địa hoạt động kém hiệu quả. Đáng chú ý, chất lượng chính sách điều hành của chính quyền địa phố Hải Phòng bị đánh giá thấp về tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự năng động, thể hiện qua chỉ số PAPI luôn ở nhóm thấp nhất cả nước. Cơ cấu chi ngân sách địa phương ưu tiên chi thường xuyên, khiến nguồn lực đầu tư phát triển rất hạn chế và phụ thuộc nặng nề vào ngân sách Trung ương, lý giải phần nào sự hạn chế và quá tải của cơ sở hạ tầng.

Ở cấp độ doanh nghiệp, môi trường kinh doanh tại Hải Phòng còn yếu và ít được cải thiện, thể hiện qua chỉ số PCI với các điểm trừ về chi phí không chính thức, tiếp cận đất đai và tính công bằng trong cạnh tranh. Các doanh nghiệp địa phương chủ yếu là nhỏ và vừa, với nguồn lực hạn chế, gặp khó khăn lớn trong việc cạnh tranh trong một môi trường được cho là ưu ái các doanh nghiệp “thân hữu”, doanh nghiệp nhà nước hoặc FDI. Điều này cản trở sự phát triển của khu vực tư nhân và tinh thần khởi nghiệp. Cụm ngành cảng biển, dù là thế mạnh cốt lõi, vẫn còn những hạn chế lớn. Hệ thống cảng hiện hữu hoạt động vượt công suất, đối mặt với vấn đề bồi lắng luồng tàu và không thể tiếp nhận tàu trọng tải lớn, dẫn đến tăng chi phí và thời gian vận chuyển do phải qua các cảng trung chuyển quốc tế. Mặc dù có các dự án đầu tư lớn vào cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện và các tuyến giao thông mới, sự thiếu đồng bộ trong kết nối hạ tầng và sự yếu kém của các dịch vụ hỗ trợ, hoạt động hải quan còn nhiều bất cập, cùng với liên kết lỏng lẻo giữa cụm ngành cảng biển với các ngành khác, đã làm giảm hiệu quả kinh tế tổng thể và khả năng đóng góp vào ngân sách địa phương.

Từ những phân tích trên, luận văn kiến nghị một loạt giải pháp chính sách nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho Hải Phòng. Đối với Chính phủ, cần xem xét lại cơ cấu phân chia ngân sách để đảm bảo cân bằng giữa tính hiệu quả và công bằng cho các địa phương, tránh tạo ra cơ chế khuyến khích ngược và giúp Hải Phòng có đủ nguồn lực để tái đầu tư phát triển. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý chi ngân sách nhà nước cần được xem xét kỹ lưỡng. Đối với Hải Phòng, các kiến nghị bao gồm: cải thiện cơ sở hạ tầng và khả năng tiếp cận nguồn lực thiết yếu của doanh nghiệp (đất đai, hạ tầng kỹ thuật, giao thông, đặc biệt là kết nối đồng bộ với cảng mới Lạch Huyện); cải cách mạnh mẽ khu vực công, nâng cao năng lực, tính liêm chính và thái độ phục vụ của cán bộ, đồng thời tăng cường giám sát từ cấp cơ sở; xây dựng niềm tin của người dân và tận dụng vốn xã hội thông qua đẩy mạnh xã hội hóa và mô hình hợp tác công-tư (PPP), đồng thời tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình của chính quyền; tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh, công bằng cho tất cả các loại hình doanh nghiệp, khuyến khích khởi nghiệp và phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa; và cuối cùng là tăng cường kết nối vùng, liên kết dọc theo chuỗi giá trị và liên kết ngang với các cụm ngành khác để tối đa hóa lợi thế của cảng biển và lan tỏa giá trị kinh tế ra toàn thành phố. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp này là chìa khóa để Hải Phòng vượt qua thách thức, phát huy tối đa tiềm năng và duy trì vị thế trung tâm kinh tế hàng đầu.